شیعه پژوهی

شیعه پژوهی

بررسی و نقد تعریف عبادت و توحید ربوبی مشرکان در تفاسیر سلفی گرایان شیعه با محوریت تفسیر مصطفی حسینی طباطبائی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، گروه الهیات واحد علوم و تحقیقات استان آذربایجان شرقی، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 استادیار گروه الهیات، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
چکیده
جریان فکری قرآنیان یا سلفی‌گرایان شیعه با شعار بازگشت به قرآن و ادعای حذف خرافات در شیعه و طرح دیدگاه‌های کلامی سلفیت، برخی از بنیان‌های عقیدتی شیعه را که مبانی عقلی و کلامی و قرآنی متقن دارد، مورد تخطئه قرار داده است. مصطفی حسینی طباطبایی مؤلف تفسیر بیان معانی در کلام ربانی از جمله عناصر جریان فکری قرآنیان، در تفسیر خود با توسعۀ معنایی و مفهومی از «عبادت»، هرگونه اطاعت مطلق به همراه خضوع کامل را عبادت تعریف می‌کند و نیز با ادعای اینکه شرک همه مشرکان تاریخ شرک عبادی بوده است نه ربوبی، بسیاری از عقاید شیعه همچون توسل، استغاثه و شفاعت‌خواهی از معصومان (ع) را مصداق شرک عبادی می‌داند و بر عقاید شیعه تاخته است. در این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی، دیدگاه مصطفی حسینی طباطبایی بررسی می‌شود و با آیات قرآنی به طور استدلالی بیان خواهد شد که برخلاف ادعای جریان سلفی‌گرایان شیعه (قرآنیان)، مشرکان افزون بر شرک عبادی، دارای شرک ربوبی نیز بوده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination and Critique of the Definition of Polytheistic Worships and the Monotheism of Lordship in Quranic Exegeses by Shiite Salafists: The Case of Mostafa Hosseini Tabatabaei’s Exegesis

نویسندگان English

Majid Babalian 1
Alireza Radbin 2
Maliheh Poursattar 2
1 PhD student, Department of Theology, Science and Research Branch of Eastern Azerbaijan Province, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 Professor, Department of Theology, Faculty of Law, Theology, and Political Science, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

The intellectual movement of the Quranists or Salafi-leaning Shia, with its slogan of "returning to the Quran" and its claim of eliminating superstitions in Shia Islam, as well as presenting the theological views of Salafism, has criticized some of the foundational beliefs of Shia Islam that are rooted in sound rational, theological, and Quranic principles. Mostafa Hosseini Tabatabaei, the author of Bayān maʿānī dar kalām-i rabbānī and a key figure in the Quranist movement, expands the meaning and concept of "worship" and defines any absolute obedience combined with complete humility as worship. He also claims that the polytheism of all historical idolaters has been purely "worship-based" (ʿibādī), not "lordship-based" (rubūbī), and considers many Shia beliefs, such as seeking intercession, invoking the infallibles (Imams), and asking for help, as forms of "worship-based" polytheism. This critique targets core Shia beliefs. This article, using a descriptive-analytical method, examines Mostafa Hosseini Tabatabaei's views and argues, through Quranic verses, that contrary to the claims of the Salafi-leaning Shia (Quranist) movement, the polytheists were guilty not only of worship-based polytheism but also of lordship-based polytheism.

کلیدواژه‌ها English

lordship
Wahhabism
Quranists
monotheism of worship
Shiite Salafists
قرآن کریم
ابن‌اثیر، ابوالسعادات. (1399 هـ). النهایة فی غریب حدیث. تحقیق: طاهر أحمد الزاوى - محمود محمد الطناحی. بیروت: مکتبة العلمیة.
ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم. (1401 هـ). العبودیة. تحقیق: علی بن حسن. چ 2. جده: مکتبة دار الوصالة.
______________. (1416 هـ). مجموع الفتاوی. [بی‌جا]: [بی‌نا].
ابن‌فارس، احمد. (1404 هـ). معجم مقاییس اللغة. تحقیق و تصحیح: عبدالسلام محمد هارون. بیروت: دار الفکر.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (۱4۱4 هـ). لسان العرب. چ 3. بیروت: دار صار.
آلوسی، سیدمحمود (۱4۱۵ هـ). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: على عبدالباری عطیه. بیروت: دار الکتب العلمیه.
بن‌باز، عبدالعزیز. (1418 هـ). مجموع فتاوی. تحقیق: محمد بن سعد. ریاض: دار القاسم.
جعفریان، رسول. (1383 هـ.ش). جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران سال‌های ۱۳۲۰ – ۱۳۵۷. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله. (1383 هـ.ش). تفسیر موضوعی قرآن کریم (توحید در قرآن). قم: اسراء.
______________. (1387 هـ.ش). تسنیم. قم‌: اسراء.
حسینی طباطبایی، مصطفی. [بی‌تا]. بیان معانی در کلام ربّانی. https://archive.org/details
حمیری، عیسی بن عبدالله. (1420 هـ). تصحیح المفاهیم العقدیه. چ 2. قاهره: دار الاسلام.
دهلوی، شاه ولی‌الله. (1426 هـ). حجت‌الله البالغه. بیروت: دار الجیل.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1428 هـ). المفردات. بیروت: دار المعرفه.
رشید رضا، سیدمحمد. (۱990 م). تفسیر المنار. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
زمخشری، محمود بن عمر،(1407ق)، الکشاف عن حقائق التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ سوم.
سبحانی، جعفر. (1396 هـ.ش). درسنامه نقد وهابیت. قم: مؤسسه دار الاعلام.
سقاف، حسن بن علی. (1428 هـ). صحیح شرح العقیده الطحاویه. بیروت: دار الامام.
سنگلجی، شریعت. (1345 هـ.ش). کلید فهم قرآن. چ 3. [بی‌جا]: مؤسسه انتشارات تهران.
______________. (1355 هـ.ش). توحید عبادت. چ 3. تهران: مؤسسه انتشارات دانش ناصرخسرو.
سید کریمی حسینی، عباس. (1389 هـ.ش). حقیقت شرک. اصفهان: انتشارات مشعر، ناشر دیجیتالی، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.
صدرالمتألهین‌، محمد بن ابراهیم. (1406 هـ). تفسیر‌ القرآن‌ الکریم. به‌ کوشش‌ خواجوی. قم: بیدار.
طباطبایی، محمدحسین. (1374 هـ.ش). ترجمه تفسیر المیزان. چ 5. قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعۀ مدرسین حوزه علمیه.
طبرسی، فضل بن حسن. (1415 هـ). مجمع البیان. چ 1. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
طبری، محمد بن جریر. (1422 هـ). جامع البیان فی تفسیر القرآن‌. تحقیق: عبدالله بن عبدالمحسن الترکی. بیروت: دار هجر.
عابدی، احمد (1390)، توحید و شرک در نگاه شیعه و وهابیت، تهران: مشعر.
 
علوی مالکی، سید‌محمد. (1389 هـ). تصحیح المفاهیم. ترجمۀ: محمد بانه‌ای. ارومیه: مؤسسه انتشاراتی حسینی اصل.
فراهیدی، خلیل. [بی‌تا]. العین. محقق: مهدی المخزومی و إبراهیم السامرائی. [بی‌جا]: دار ومکتبة الهلال.
قرطبی، محمد بن احمد. (1364 هـ.ش). الجامع لاحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو.
قریشی بنابی، علی‌اکبر (1412 هـ). قاموس قرآن. چ 6. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
مالکی، حسن بن فرحان. (۱۴۲۵ هـ). داعیه ولیس نبیا. عمان‌: دار الراضی‌.
محمد بن عبدالوهاب. [بی‌تا]. الرسائل الشخصیه. [بی‌جا]: [بی‌نا].
محمدی ری‌شهری، محمد. (۱۳۹۱ هـ.ش). دانشنامه قرآن و حدیث. ج ۵. قم: دار الحدیث.
محمدی فام، فریدون. (1397 هـ.ش). قرآن‌بسندگی: تحلیل و نقد نظریات سنگلجی، برقعی و حسینی طباطبایی. قم: دار الاعلام لمدرسة اهل‌البیت.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1391هـ.ش). معارف قرآن. چ 1. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
______________. (۱۳۹۳ هـ.ش). خداشناسی. قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى (ره).
مصطفوی، حسن، (1430ق)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت: دارالکتب العلمیه، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، چاپ سوم.
نکویی سامانی، مهدی. (1395 هـ.ش). توحید عبادی از دیدگاه شیعه و وهابیت. اصفهان: نشر مشعر، ناشر دیجیتالی، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه.