موجودیت خارجی کتاب اثبات الرجعة فضل بن شاذان نیشابوری با تأکید بر نقل روایات کتابش در آثار متأخر از او

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری قرآن و حدیث، دانشکده اصول دین، تهران، ایران

2 استاد گروه قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

از آثار مهدوی فضل بن شاذان، به‌ جز اشاراتی که کتب فهارس به‌ عنوان آنها داشته‌اند، روایاتی نیز در آثار متأخر از او به دست ما رسیده است. با بررسی این منقولات در آثاری همچون الارشاد شیخ مفید، الغیبة شیخ طوسی، سرور اهل الایمان سید نیلی، کفایة المهتدی میرلوحی و المحتضر ابن‌حلی، از مجموع پنج کتاب اثبات الرجعة، الرجعة، حذو النعل بالنعل، القائم و الملاحم فضل با موضوع امام مهدی j، فقط کتاب اثبات الرجعة هویت تاریخی می‌یابد و اصالت و اعتبارش اثبات می‌شود. از کتاب القائم نیز فقط با اشاره ابن‌حلی در کتاب المحتضر اطلاع مختصری یافته‌ایم و از سه کتاب الرجعة، حذو النعل بالنعل و الملاحم اثری در دست نیست. کتاب الغیبة للحجة و کتاب الحجة من ابطاء القائم او نیز اصالتی ندارد، بلکه برخی از علمای متأخر، همچون محدث نوری، به فضل نسبت داده‌اند. در بین کتبی که روایات فضل را نقل کرده‌اند، برخی همچون طبرسی در اعلام الوری و خاتون‌آبادی در الاربعین نیز بدون اشاره به منبع واسطه، روایات اثبات الرجعة را به ‌واسطه دو منبع اصلی نقل روایات او (الغیبة و کفایة المهتدی) انتقال داده‌اند.با بررسی روایات مهدوی منقول از فضل بن شاذان در آثار متقدمان، از بین پنج کتاب منسوب به وی در فهارس، نشان می‌دهیم که فقط اثبات الرجعة موجودیت خارجی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

External Existence of the Book "Isbat al-Raj‘a" by Fazl ibn Shazan Neyshabouri with Emphasis on Quoting the Narrations of His book in Later Works

نویسندگان [English]

  • Mahdi Farrokhi 1
  • majid maaref 2
  • abdolhadi feghhizadeh 2
1 PhD Student in Quran and Hadith, Faculty of Principles of Religion, Tehran, Iran
2 Professor, Department of Quran and Hadith, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Among the works related to the Mahdism of Fazl ibn Shazan, in addition to references to some of them in fehrest books (catalogues including all books), we have also received narrations in works after him. Examining the narrations in works such as al-Irshad by Sheikh Mofid, al-Ghaybah by Sheikh Tusi, Sorur Ahl al-Iman by Sayyid Nili, Kefayat al-Mohtadi by Mirlohi and al-Mohtazar by Ibn Helli, from a total of five books about Imam Mahdi (AS) viz Isbat al-Raja, al-Raja, Hazw al-Nal be al-Nal and al-Ghaem wa al-Malahem, only Isbat al-Raja found historical identity and its authenticity and validity were proved. Concerning the book of al-Ghaem, we have found brief information only with the reference of Ibn al-Helli in the book of al-Mohtazar, and there is no trace of the other three books i.e. al-Raja, Hazw al-Nal be al-Nal and al-Malahem. His books al-Ghaybah le al-Hojjah and al-Hojjah men Ibta al-Ghaem are also not original, but some later scholars, such as Mohaddeth Nouri, have attributed them to Fazl. Among the books that have quoted the narrations of Fazl, some, such as Elam al-Wara by Tabarsi and al-Arbain by Khatunabadi, have also quoted the narrations of Isbat al-Raja through the two main sources of his narrations (i.e. al-Ghaybah and Kefayat al-Mohtadi) without mentioning the intermediary source. Examining the narrations related to the Mahdism of Fazl ibn Shazan in the works of predecessors, we show that from among the five books attributed to him in fehrest books only Isbat al-Raja has an external existence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fazl ibn Shazan Neyshabouri
  • Isbat al-Raja
  • al-Irshad
  • Al-Ghaybah
  • Sorur Ahl al-Iman
  • Kefayat al-Mohtadi
  • Al-Mohtazar
آقابزرگ تهرانی، محمد محسن (1403). الذریعة الی تصانیف الشیعة، بیروت: دار الاضواء.
انصاری، حسن (1386). «هویت واقعی کتاب اثبات الرجعة منسوب به فضل بن شاذان»، در: www.ansari.kateban.com/post/
بغدادی، اسماعیل (1951). هدیة العارفین، اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
بیات مختاری، مهدی (1392). خورشید شرق در سده سوم، قم: مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه.
حر عاملی، محمد بن حسن (1414). هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة b، مشهد: الطبعة الاولی.
حر عاملی، محمد بن حسن (1425). إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، بیروت: الطبعة الاولی.
حلی، عز الدین (1424). المحتضر، قم: المکتبة الحیدریة.
خاتون‌آبادی، میرمحمد صادق (1426). کشف الحق او الاربعون، نجف: مرکز الدراسات التخصصیة فی الامام مهدی j.
طبرسی، فضل بن حسن (1390). إعلام الوری بأعلام الهدی، تهران: اسلامیه.
طوسی، محمد بن الحسن (1411). الغیبة (للطوسی): کتاب الغیبة للحجة، قم: دار المعارف الإسلامیة.
طوسی، محمد بن الحسن (1420). فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول، قم:‌ مکتبة المحقق الطباطبائی.
عمادی حائری، سید محمد (1394). بازسازی متون کهن حدیث شیعه، قم: مؤسسه فرهنگی دارالحدیث.
کشی، محمد بن عمر (1409). رجال الکشی: إختیار معرفة الرجال، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1403). بحار الانوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
محرمی، غلام‌حسن (1434). اثبات الرجعة، قم: دار المجتبی j.
مفید، محمد بن محمد (1413). الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم: کنگره شیخ مفید.
موسوی، سید باسم (1409). «مختصر اثبات الرجعة»، تراثنا، ش15.
مهدی‌پور، علی‌اکبر (1415). چهل حدیث از غیبت فضل بن شاذان، قم: حاذق.
میرلوحی سبزواری، محمد بن محمد (1426). کفایة المهتدی فی معرفة المهدی j، قم: دار التفسیر.
نجاشی، احمد بن علی (1365). رجال النجاشی، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
نوری، حسین بن محمد تقی (1384). نجم الثاقب، قم: مسجد مقدس جمکران.
نوری، حسین بن محمد تقی (1408). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: مؤسسة آل البیت b.
نیلی نجفی، علی بن عبد الکریم بهاء الدین (1426). سرور أهل الإیمان فی علامات ظهور صاحب ‌الزمان، قم: دلیل ما.