شیعه پژوهی

شیعه پژوهی

اصبغ بن نباته؛ وابستگی‌ها و اندیشه‌های اعتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی سطح چهار امامت، بنیاد بین المللی امامت،قم، ایران
2 استادیار گروه تاریخ و کلام، پژوهشکده کلام اهلبیت، پژوهشگاه قرآن و حدیث،قم، ایران
چکیده
منشأ و زمان پیدایش تشیع اعتقادی، همواره دیدگاه‌های گوناگونی را در پی‌داشته است. برخی نظریه‌پردازان برآنند که «تشیع اعتقادی» برآمده از اندیشه‌های برون‌دینی بوده و برخی دیگر آن را دچار انقطاع تاریخی از عصر نبوی و برساختۀ اواخر قرن نخست هجری شمرده‌اند. حاصل این نظریه‌ها، انکار اصالت تاریخی مکتب تشیع و برساخته‌بودن این مکتب در نتیجۀ انحراف از تعالیم قرآنی و نبوی است. در مقابل، اندیشمندان شیعی و برخی مستشرقان معتقدند که تشیع اعتقادی، برایند فهم روشمند از تعالیم قرآنی و سنت نبوی در پرتو تفسیر اهل‌بیت؟عهم؟ از این معارف است. آنان برای اثبات این نظریه، راه‌های مختلفی را برگزیده‌اند. بررسی اندیشه‌ها و وابستگی‌های فکری برخی از صحابه پیامبر؟ص؟ و اهل‌بیت؟عهم؟ در قرون نخست، یکی از این روش‌ها است که ‌در این نوشتار به‌عنوان نمونه با ژرف‌اندیشی در گزارش‌های تاریخی، تراجم‌نگاری و حدیثی درباره یکی از اصحاب خاص امیرالمومنین؟ع؟ به نام «اصبغ بن نباته» نشان داده‌ایم. وی در نتیجۀ پیوند فکری-سیاسی که با خاندان وحی و برخی شیعیان داشته، به اندیشه‌های خاص شیعی همچون امامتِ امیرالمومنین؟ع؟، عصمت، علم ویژه، برائت، مهدویت، رجعت و بداء باور داشته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Aṣbagh ibn Nubāta: Affiliations and Theological Beliefs

نویسندگان English

mahdi mohammadi 1
Seyyed Ali Hosseinzadeh Khezrabad 2
1 Level 4 Seminary Student in Imamate Studies, International Imamate Foundation, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of History and Theology, Ahl al-Bayt Theology Research Institute, Quran and Hadith Research Center, Qom, Iran
چکیده English

The origin and emergence of theological Shi'ism have always been subjects of diverse viewpoints. Some theorists argue that "theological Shi'ism" arose from extra-religious ideas, while others consider it historically disconnected from the Prophetic era and a construct of the late first century AH. The outcome of such theories is the denial of the historical authenticity of the Shi'a school, portraying it as a deviation from Qur'anic and Prophetic teachings. In contrast, Shi'a scholars and some orientalists maintain that theological Shi'ism is the result of a systematic understanding of Qur'anic teachings and Prophetic Sunnah in light of the interpretations of the Ahl al-Bayt (AS). To prove this theory, they have adopted various approaches. One such method is examining the beliefs and intellectual affiliations of certain companions of the Prophet (SAWA) and the Ahl al-Bayt (AS) in the early centuries. In this article, as a case study, we delve into historical reports, biographical accounts, and hadith sources concerning one of the prominent companions of Amīr al-Mu'minīn [ʿAlī] (AS), Aṣbagh ibn Nubāta. Due to his intellectual and political connection with the Household of Revelation (Ahl al-Bayt) and certain Shi'a figures, he adhered to distinct Shi'a doctrines, such as the Imamate of Amīr al-Mu'minīn (AS), infallibility (ʿiṣmah), divinely bestowed knowledge (al-ʿilm al-khāṣṣ), disassociation from enemies (barāʾah), Mahdism, rajʿah (return), and badāʾ (divine apparent alteration of decree).

کلیدواژه‌ها English

theological Shi'ism
emergence of Shi'ism
Imamate
Infallibility (ʿIṣmah)
Divinely Bestowed Knowledge (al-ʿIlm al-Khāṣṣ)
Aṣbagh ibn Nubāta
قرآن کریم
ابن‌اثیر، عزالدین (1409)، أسد الغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دارالفکر.
ابن‌اعثم، ابو محمد احمد (1411)، الفتوح، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالاضواء.
ابن‌حبان، محمد بن حبان بن أحمد بن حبان (1396ق)، المجروحین من المحدثین والضعفاء والمتروکین، تحقیق:
محمود ابراهیم زاید، حلب: دار الوعی.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، (1415) (الف)، التقریب التهذیب ، تحقیق: مصطفی القادر عطا، بیروت: دارالکتب
العلمیه.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی (1415) (ب)، الإصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود وعلى
محمد معوض، بیروت: دارالکتب العلمیه.
ابن‌سعد، محمد بن سعد (1410)، طبقات الکبری، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دارالکتب.
ابن‌عدی، عبدالله بن عدی جرجانی (1409)، الکامل، تحقیق: یحیی مختار غزاوی، بیروت: دارالفکر.
ابونعیم اصفهانی، احمد بن عبدالله (1394)، حلیة الأولیاء وطبقات الأصفیاء، مصر: مطبعة السعادة.
ابوشیخ اصبهانی، عبدالله بن محمد (1408)، العظمة، ریاض: دارالعاصمة.
ابن‌عدیم، عمر بن احمد عقیلی (1408)، بغیة الطلب فی تاریخ حلب، تحقیق: سهیل زکار، بیروت: مؤسسه البلاغ.
ابن‌عساکر، ابی القاسم علی بن الحسن بن هبة الله (1431)، تاریخ مدینة الدمشق، تحقیق: محب الدین أبو سعید، بیروت:
دارالفکر للطباعة والنشر والتوزیع.
اربلی، علی بن عیسی (1381)، کشف الغمة فی معرفة الائمة، تصحیح: سیدهاشم رسول محلاتی، تبریز: بنی‌هاشم.
اشعری، ابوالحسن (1400)، مقالات الإسلامیین واختلاف المصلین، آلمان- ویسبادن: فرانس شتاینر.
ابوعمرو الدانی، عثمان بن سعید (1416)، السنن الواردة فی الفتن، ریاض: دارالعاصمة.
اعتصامی، عبدالمجید (1397)، «مفهوم‌شناسی برائت و جایگاه آن در کتاب و سنت»، فصلنامه امامت‌پژوهی، شماره1،
ص39-75.
الویری، محسن (1391)، «گونه‌شناسی انتقادی دیدگاه‌ها دربارۀ تاریخ و چگونگی پیدایش تشیع»، فصلنامه تاریخ فرهنگ
و تمدن اسلامی، شمار 8، ص7-52.
تیمی اصفهانی، اسماعیل (1419)، الحجة فی بیان المحجة، ریاض: دار الرایة.
تهرانی، آقابزرگ (1403)، الذریعة الی تصانیف الشیعة، بیروت: دارالاضواء.
حر عاملی، محمد بن حسن (1425)، إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات، بیروت: اعلمی.
حلی، حسن بن سلیمان بن محمد (1412)، مختصر البصائر، تحقیق: مشتاق مظفر، قم: موسسة نشر الاسلامی.
حموی، یاقوت بن عبد الله (1399)، معجم البلدان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
خویی، ابوالقاسم (1413)، معجم الرجال الحدیث و طبقات الرواة. بی‌جا:‌ بی‌نا.
خطیب بغدادی، ابی‌بکر احمد بن علی (1422)، تاریخ بغداد، بیروت: دارالغرب الإسلامی.
خوارزمی، موفق موفق بن احمد (1414)، المناقب، تحقیق: مالک محمود، قم: جامعه مدرسین.
ذاکری، علی‌اکبر (1401)، سیمای کارگزاران علی بن ابی‌طالب(ع)، قم: بوستان کتاب.
ذهبی، شمس‌الدین أبو عبد الله محمد بن احمد (1382)، میزان الاعتدال، تحقیق: علی محمد بجاوی، بیروت: دارالمعرفة.
شهسواری، حسین (1396)، «اصبغ بن نباته تمیمی حنظلی مجاشعی کوفی»، مجموعه مقالات اصحاب امام حسن
مجتبی(ع)، ص199-235.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی (1414)، اعتقادات الامامیة، قم: کنگره شیخ مفید.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی (1376)، الأمالی، تهران: کتابچی.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی ( 1362)، خصال، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی (1395)، کمال الدین وتمام النعمة، تصحیح: علی‌اکبر غفاری، تهران:
اسلامیه.
شیخ صدوق، محمد بن علی بن بابویه قمی (1418)، الهدایة فی الأصول والفروع، قم: مؤسسه امام هادی(ع).
شیخ طوسی، محمد بن حسن (1420)، فهرست کتب الشیعة وأصولهم وأسماء المصنفیهم وأصحاب الأصول،
تحقیق: عبدالعزیز طباطبائی، قم: مکتبة محقق طباطبائی.
شیخ طوسی، محمد بن حسن (1376)، أمالی، تصحیح: موسسة بعثت، قم: دارالثقافة.
شیخ طوسی، محمد بن حسن (1411)، الغیبة، تصحیح: عبادالله تهرانی و علی احمد ناصر، قم: دارالمعارف الاسلامیة.
شیخ مفید، محمّد بن محمّد بن نعمان (1413) (الف)، الاختصاص، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم: الموتمر العالمى لالفیة
الشیخ المفید.
شیخ مفید، محمّد بن محمّد بن نعمان (1413) (ب)، أوائل المقالات فی المذاهب والمختارات، قم: کنگرۀ جهانی
شیخ مفید.
صفار، محمد بن حسن (1404)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمد صلی الله علیهم، تحقیق: محسن بن
عباسعلی کوچه‌باغی، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی.
طبرسی، احمد بن علی (1403)، الاحتجاج على أهل اللجاج‏، تحقیق: محمدباقر خراسان، مشهد: نشر مرتضی.
طبرسی، فضل بن حسن (1417)، إعلام الورى بأعلام الهدى، تحقیق: موسسه آل‌البیت، قم: موسسه آل‌البیت.
طبری، محمد بن جریر (1387)، تاریخ طبری، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دارالتراث.
عاملی، سیدجعفر مرتضی (1426)، الصحیح من سیرة النبی الأعظم، قم: دارالحدیث.
عجلی،  احمد بن‌ عبداللّه (1405)، معرفة الثقات، مدینه: مکتبة الدار.
عقیلی، محمد بن عمرو (1418)، ضعفاء العقیلی، تحقیق: عبدالمعطی امین قلعجی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
علامه حلى، حسن بن یوسف بن مطهر (1412)، رجال العلامة حلی، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم، قم: شریف رضی.
عیاشی، محمد بن مسعود (1380)، تفسیر العیاشی، تصحیح: سیدهاشم رسول محلاتی، تهران: المطبعة العلیمة.
فاکهی، ابو عبدالله (1414)، أخبار مکة، بیروت: دار خضر.
فحام، علی عبدالزهرة (1435)، الأصبغ بن نباتة المجاشعی الکوفی، عراق: أمانة مسجد الکوفة والمزارات الملحقة به.
کوفی، فرات بن ابراهیم (1410)، تفسیر فرات کوفی، تصحیح: محمدکاظم، تهران: موسسه نشر وزارت ارشاد اسلامی.
کراجکی، محمد بن علی ( 1410)، کنز الفوائد، تحقیق: عبدالله نعمت، قم: دار الذخائر.
کشی، محمد بن عمر ( 1404)، اختیار معرفة الرجال، تصحیح: محمدباقر میرداماد، قم: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الاسلامی
مامقانى، محى‏الدین‏، (1431)، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم: مؤسسه آل‌البیت.
مجلسی، محمدباقر (1403)، بحار الأنوار، تحقیق: جمعی از محققان، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
مدرسی طباطبائی، سیدحسین (1386)، میراث مکتوب شیعه در سه قرن نخستین هجری، ترجمه: سیدعلی قرائی و
رسول جعفریان، قم: نشر مورخ.
مزی، یوسف بن عبدالرحمن (1406)، تهذیب الکمال، تحقیق: بشار عود معروف، بیروت: مؤسسة الرسالة.
موسوی، سیدجمال (1396)، بازخوانی آموزه بداء، قم: انتشارات دارالحدیث.
نجاشی، احمد بن علی (1365)، الرجال، تحقیق: موسی شبیری زنجانی، قم: جامعه مدرسین.
منقری، نصر بن مزاحم (1404)، وقعة الصفین، تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
ناشی اکبر، عبدالله بن محمد (1386)، مسائل الإمامة، قم: مرکز مطالعات ادیان و مذاهب.
ناظم‌زاده قمی، سیداصغر (1387)، اصحاب امام علی(ع)، قم: بوستان کتاب.
یعقوبی، احمد بن ابی‌اسحاق، (1342)، تاریخ یعقوبی، بیروت: دار صادر.