شیعه پژوهی

شیعه پژوهی

بررسی صحت نظریۀ طرد روایات مخالفان با طرح عدم حجیت خبر واحد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران
چکیده
یکی از مسائل اختلافی در میان اندیشمندان اسلامی مسئلۀ حجیت خبر واحد است. این سؤال از دیرباز نزد عالمان دینی مطرح بوده است که آیا از اساس خبر واحد حجت است یا خیر و اگر حجت است، حجیت آن بر مبنای کدام مدرک، موجه می­شود. نحوۀ پاسخگویی به این سؤال در صدور احکام شرعی، نحوۀ برخورد با اخبار متعارض و سرایت حجیت اخبار آحاد در موضوعات غیر فقهی، تأثیری مستقیم دارد. این پژوهش با روشی توصیفی و تحلیلی به سامان رسیده ‌است. قرائن متعدد از جمله عبارات مشابه موافقان و مخالفان حجیت اخبارآحاد، نسبت دادن هر دو نظر به اجماع و شریعت نشان از آن دارد که این اختلاف نباید اختلافی ریشه‌ای باشد. البته مردود دانستن روایاتی که موافق آرای اختصاصی اهل­تسنن و مخالف نظر مکتب اهل­بیت(ع‌) است با این استدلال که این روایات اخبار آحادند، نشان می­دهد که نظریۀ عدم حجیت خبر واحد در میان عالمان شیعه در واقع گونه‌‌ای مواجهه با روایاتِ معارض با روایات اهل­بیت (ع‌) است؛ زیرا در دوران طرح عدم حجیت خبر واحد، شرایط زیست علمی عالمان شیعه به گونه‌ای بود که صراحت در کلام آنان موجبات تعرض به آنها و کنار نهاده شدن شیعیان از جهان اسلام را فراهم می‌آورده‌ است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluating the Theory of Disregarding Hadiths from Non-Shias Due to the Non-Authoritativeness of Single-Narrator Hadiths

نویسنده English

fatemeh zhian
Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Hazrat Masoumeh University, Qom, Iran
چکیده English

A controversial issue among Muslim scholars is the validity of single-narrator reports (khabar al-wāḥid). Scholars have long debated whether such reports are valid and, if so, how their validity is justified. This question directly affects the issuance of religious rulings, the treatment of conflicting hadiths, and the application of such reports in non-jurisprudential contexts. This research employs a descriptive-analytic methodology. Evidence, including statements from both proponents and opponents of the validity of single-narrator reports and the alleged origins of both of these positions in consensus and religious texts, suggests that the disagreement is not fundamental. The rejection of hadiths that align with Sunni views and oppose the school of Ahl al-Bayt on the grounds of their single-narrator status implies that the Shiite theory of invalidity is partly a response to hadiths opposing those from Ahl al-Bayt. This historical context indicates that Shiite scholars' explicit positions might have led to their marginalization within the Islamic world.

کلیدواژه‌ها English

single-narrator report (khabar al-wāḥid)
validity of single-narrator report
rejected hadiths
taqiyya (dissimulation)
قرآن کریم.
‌ابن‌ادریس حلی، محمدبن احمد (1410)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
‌ابن‌براج، عبدالعزیز (1411)، واهر الفقه، قم: جامعه مدرسین.
‌ابن‌زهره، حمزة‌بن‌علی (1417)، غنیة النزوع، قم:مؤسسه امام صادق.
‌ابن‌شهرآشوب، محمد‌بن‌علی (١٣٢٨)، متشابه القرآن و مختلفه، تهران: کتابخانه مصطفوی.
ابوالصلاح حلبی، تقی‌بن‌نجم (١٤١٧)، تقر یب المعارف، بی‌جا، بی‌نا.
احمدی، محمدحسن (1399)، «تعمیم حجیت خبر واحد به گزاره‌های تفسیری و عقیدتی»، جستارهای فقهی و اصولی، ش19، ص109-136.
آقاضیاء، ضیاءالدین عراقی (1420)، مقالات الاصول، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
آقایی بجستانی، مریم؛ روحانی­مقدم، محمد؛ ترحمی، زهرا (1396)، «بازپژوهی حجیت خبر واحد با استناد بر سیرۀ عقلا»، نشریه پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی، ش50، ص35 -50.
انصاری، مرتضی (1419)، فرائد الاصول، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
حسین‌پوری، امین (1358)، حدیث ضعیف و چگونگی تعامل با آن بر پایه رویکرد قدما، پایان­نامه دانشگاه قرآن و حدیث شهر ری.
خویی، ابوالقاسم (1422)، مصباح ‌الاصول، قم: احیاء آثار الامام الخویی.
درزی رامندی، هادی؛ نیلساز، نصرت (1398)، «نمونه‌هایی از استناد سیدمرتضی به خبر واحد در تفسیر»، کنگره بزرگداشت سیدمرتضی علم­الهدی.
سبزواری، شیخ­علی (1379)، جامع الخلاف و الوفاق بین الامامیة و بین ائمة الحجاز و العراق، قم: زمینه‌سازان ظهور امام عصر(عج).
سید‌بن‌طاووس، احمد‌بن‌موسی (1411)، بناء المقالة الفاطمیّة فی نقض الرّسالة العثمانیّة، قم: مؤسسه آل­البیت علیهم­السلام.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (بی­تا‌). الانتصار، بی­جا، بی­­نا.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (1352)،‌ الجمل العلم و العمل، شارح: ‌ابن‌براج، مشهد: دانشگاه مشهد.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (1376)،‌ الذریعه الی اصول الشریعه، تهران: دانشگاه تهران.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (1410)،‌ الشافى فى الإمامة، تهران: مؤسسه صادق علیه­السلام.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (1998)، امالی المرتضی، قاهره: دارالفکر العربی.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (1362)،‌ تمهید الاصول فی علم الکلام، تهران: دانشگاه تهران.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (بی‌تا)، تنزیه الانبیاء، قم: الشریف الرضی.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین علم­الهدی (بی‌تا)، رسائل الشریف المرتضی، قم: دار القرآن الکریم.
طباطبایی، محمدرضا (1371)، تنقیح الاصول، نجف: حیدریة.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن (١٣٧٢)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
طوسی، محمدبن الحسن (1390)، الاستبصار فیما اختلف من الاخبار، تهران: اسلامیه.
طوسی، محمدبن الحسن (بی‌تا)، التبیان فی تفسیرالقرآن، بیروت: دار احیاء تراث العربی.
طوسی، محمدبن الحسن (بی‌تا)، الخلاف، قم: مؤسسه نشر اسلامی.
طوسی، محمدبن الحسن (1417)، العدة فی اصول الفقه، قم: ستاره.
طوسی، محمدبن الحسن (1387)، المبسوط، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
طوسی، محمدبن الحسن (١٣٦٤)، تهذیب الاحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
عالم­زاده نوری، محمد (1398)، «حجیت خبر واحد در اثبات گزارۀ اخلاقی»، نشریه اخلاق وحیانی، ش16، ص71-95.
غفاری، علی‌اکبر (1369‌)، دراسات فی علم الدرایة، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
فاضل آبی، حسن‌بن‌ابی طالب (١٤٠٨)، کشف الرموز فی شرح المختصر النافع، قم: النشـر الإسـلامی.
فخلعی، محمدتقی؛ عبدخدایی، بشری (1396)، «بازخوانی ادلۀ متنی حجیت خبر واحد در پرتوی سیرۀ عقلا»، نشریۀ فقه و اصول، ش109، ص89-106.
فیض، علیرضا (1382)، ویژگی‌های فقه پویا، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کراجکی، محمدبن علی (1421)، التعجب من أغلاط العامة فی مسألة الإمامة، قم: دار الغدیر.
کلانتری، علی­اکبر، «اعتبار خبر واحد در مباحث غیر فقهی»، نشریۀ مطالعات اسلامی، ش79، ص197-219.
مازندرانی، محمد صالح (بی‌تا)، شرح معالم الدین و ملاذ المجتهدین، قم: کتابخانه داوری.
معارف، مجید (1374)، پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه، تهران: مؤسسه ‌‌فرهنگی هنری ضریح.
محقق‌حلی، جعفربن حسن (بی‌تا)، المعتبر، قم: مؤسسه سید‌الشهدا.
محقق‌حلی، جعفربن حسن (١٤٠٣)، معارج الأصول، قم: آل البیت (ع).
محمدزاده بنی­طرفی، مهدی (1399)، «نقد و بررسی دیدگاه آیت الله خویی (ره‌) در حجیت خبر واحد در تفسیر قرآن»، پژوهش­های فقهی، ش42، ص 469-487.
مددی موسوی، سید‌علیرضا (1393)، «مسئلۀ اجماع قدما در باب حجیت خبر واحد و دیدگاه متقابل سیدمرتضی و شیخ‌طوسی»، نشریۀ پژوهش­های اصولی، ش22، ص89-126.
مددی، سید‌احمد، وبگاه دروس و آثار سید‌احمد مددی موسوی؛http: //dorous.ir/persian/article/12880
مشکور، محمدجواد؛ مدیر شانه‌چی، کاظم (1375)،‌ فرهنگ فرق اسلامی، آستان قدس رضوی.
مصطفوی­فرد، حامد؛ طباطبایی پور، سیدکاظم؛ رئیسیان، غلامرضا (1397)، «حاکمیت پارادایم عدم حجیت اخبار آحاد بر گفتمان فقهای شیعی سدۀ ۵-۷»، نشریۀ فقه و اصول، ش113، ص135-159.
مظفر، محمدرضا (بی‌تا)،‌ اصول الفقه، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
مفید، محمد‌بن‌محمد‌بن‌نعمان (1413)،‌ اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات، قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ‌المفید.
مفید، محمد‌بن‌محمد (١٤١٣)، التذکرة بأصول الفقه، قم: کنگره شیخ‌مفید.
نراقی، احمد(1417)، عوائد الایام، انتشارات المکتب الاسلامی.