شیعه پژوهی

شیعه پژوهی

تأثیر هندسۀ معرفتی شیعۀ امامی در منازعات مشروعیت خلافت عباسی_علوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ربابه کریمی 1
مهدی ابراهیمی شهرابی 2
سید محمد مهدی حسین پور 3
صادق امامی 4
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانش‌آموختۀ دکتری فرق تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
3 استادیار گروه مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
4 دانشجوی دکتری وهابیت‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
پس از وفات پیامبر اکرم (ص) قبایل عرب که پیش از آن به حکومت‌های متمرکز کمتر تمایل داشتند، به مرور زمان به نظام حکومتی متمرکز روی آوردند. موضوع مشروعیت خلافت، به­ویژه در میان شیعیان امامیه به یکی از موضوعات مهم در تاریخ اسلام تبدیل شد. شیعیان امامیه با تأکید بر اصول مشروعیت قدرت در اسلام، نظام معرفتی و اپیستمولوژیکی را پایه‌گذاری کردند که تأثیرات عمیقی بر جامعۀ اسلامی گذاشت. پژوهش حاضر به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه این نظام معرفتی در مناقشات مشروعیت خلافت عباسیان و علویان تأثیر گذاشته‌ است. با تحلیل متون تاریخی و روایی، مشخص شده است که این باورها نقش بنیادینی در این مناقشات ایفا کرده‌اند. این مناقشات، ریشه در اختلافات اعتقادی و سیاسی میان دو گروه دارد. عباسیان که خود را نسبت به علویان فاقد مشروعیت کافی می‌دیدند، به­دنبال اثبات مشروعیت خویش از طریق استدلال‌های شرعی و سیاسی بودند. در مقابل، علویان با تکیه بر اموری همچون رابطۀ خویش با پیامبر اکرم (ص)، حق وراثت، نسب والا و امامت، خود را به­عنوان وارثان واقعی خاندان پیامبر (ص) وجانشینان بر حق او می‌دانستند. تحلیل نظام معرفتی شیعۀ امامیه در این مناقشات می‌تواند دریچه‌ای تازه به­سوی فهم عمیق‌تر از این تحولات تاریخی و تأثیرات طولانی‌مدت آن بر جهان اسلام باز کند.
کلیدواژه‌ها
علویان
مهدویت
خلافت
امامت
عباسیان
موضوعات

عنوان مقاله English

The Influence of Imami Shia Epistemic System on Legitimacy Disputes Between the Alawite and Abbasid Caliphates

نویسندگان English

robabeh karimi 1
Mahdi Ebrahimi Shahrabi 2
Seyed Mohammad Mahdi Hosseinpoor 3
Sadeq emami 4
1 PhD student, History of Islam, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 PhD, Shiite sects, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
3 Assistant of Theological Religions Department, University of Religions and Religions, Qom, Iran
4 PhD student, Wahhabi Studies, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
چکیده English

Following the Prophet’s demise, Arabian tribes, which had previously not leaned toward centralized governance, began to shift toward such systems. The issue of the caliphate’s legitimacy, especially among Imam Shiites, became a significant concern in Islamic history. Imami Shiites emphasize the principles of legitimate authority in Islam and have developed an epistemic framework that has profoundly influenced the Islamic community. This article explores how this epistemic system impacted disputes over the legitimacy of the Abbasid and Alawite caliphates. These conflicts arose from doctrinal and political differences between the two groups. The Abbasids, perceiving themselves as less legitimate compared to the Alawites, sought to establish their authority through religious and political arguments. In contrast, the Alawites claimed their legitimacy through their kinship with the Prophet, their inheritance rights, noble lineage, and Imamate, presenting themselves as the rightful heirs of the Prophet’s Household. Analyzing the Imami Shiite epistemic system in these controversies offers a deeper understanding of these historical developments and their enduring effects on the Islamic world.
.

کلیدواژه‌ها English

Alawites
Mahdavism
caliphate
Imamate
Abbasids
 قرآن
نهج‌البلاغه
ابن‌­جوزی‌، عبدالرحمان (1386)‌، الموضوعات‌؛ به‌ کوشش‌ عبدالرحمان‌ محمد عثمان‌، مدینه: المکتبه السلفیه.
ابن­اثیر، علی بن محمد (۱۳۷۱)، الکامل فی التاریخ، ترجمۀ ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران: مؤسسه مطبوعاتی علمی.
ابن ابی­الحدید معتزلی، ابوحامد عبدالحمید بن هبـة­اللّه (۱۳۷۸)، شـرح نهج­البلاغـه، تحقیـق: محمـد ابوالفضـل ابراهیم،
بی‌جا: دار إحیاء الکتب العربیه.
ابن­حنبل، احمد بن محمد (1429)، مسند، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن‌حجر (المکی الهیتمی)، أبی العباس أحمد بن محمد (1978)، القول المختصر فی علامات المهدی المنتظر، تحقیق:
مصطفی عاشور، قاهره: مکتبه القرآن.
ابوالفرج اصفهانی (1339)، مقاتل الطالبین، ترجمۀ جواد فاضل، تهران: انتشارات علمی.
احمد زکی صفوت (1352)، جمهرة خطب العرب فی عصور، بیروت: المکتبة العلمیة.
امین، سیدحسن (1388)، پرتوی از تاریخ تشیع، مترجم: محمدحسن آیت‌اللهی، تهران: مؤسسۀ دایرةالمعارف فقه اسلامی.
التفتازانی، سعدالدین (1408)، شرح العقائد النسفیه، قاهره: مکتبه الکلیات الازهریه.
اخگر، رسول (1400)، «مؤلفه­های قدرت در خلافت عباسی و پیامدهای آن»، پژوهش­های اخلاقی سال یازدهم، تابستان
1400 شماره 4 (پیاپی 44)
الزرکلی، خیرالدین (1989)، الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب والمستعربین والمستشرقین، بیروت:
دار العلم للملایین.
المناوی، عبدالرؤوف (1356)، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، مصر: المکتبه التجاریه الکبری.
انصاری، محمد علی (1410)، شرح غرر الحکم ودرر الکلم، چ هشتم، قم: دار الکتاب الاسلامی.
حلّی، حسن بن علی بن داود (1383)، الرجال، تهران: انتشارات دانشگاه.
ذهبی، شمس­الدین محمد بن احمد­الذهبى (1413)، تاریخ الاسلام ووفیات المشاهیر والأعلام، تحقیق: عمر عبدالسلام
تدمرى، بیروت: دار الکتاب العربى.
دهخدا، علی‌اکبر و گروه نویسندگان(1377)، لغتنامۀ دهخدا، تهران: مؤسسۀ لغتنامه دهخدا.
سیوطی، جلال‌الدین (1387)، العرف الوردی فی أخبار المهدی، محقق: محمدکاظم موسوی، تهران: المجمع العالمی للتقریب
بین المذاهب الاسلامیه.
صافی گلپایگانی، لطف‌الله (1428ق)، منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر، چاپ دوم، قم: مکتبه المرجع الدینی آیت‌الله
العظمی الصافی الگلپایگانی.
شیخ صدوق، محمّد بن علی (1395)، کمال الدین وتمام النعمه، بیروت: دار إحیاء التراث.
صفدی، صلاح‌الدین خلیل بن ایبک (1420)، الوافی بالوفیات، تحقیق: أحمد الأرناؤوط وترکی مصطفی، بیروت: دار احیاء
التراث العربی.
طبری، محمد بن جریر بن رستم (الشیعی) (1413)، دلائل الامامة، تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة مؤسسه البعثة، قم:
مرکز الطباعة والنشر فی مؤسسة البعثه.
طبری، محمد بن جریر بن یزید (بی‌تا)، تاریخ الرسل و الاُمم و المُلوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، لبنان: دار الکتب
العلمیه.
طقوش، محمد‌سهیل (1380)، دولت عباسیان، ترجمۀ حجت‌الله جودکی، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
طوسی، محمد بن حسن (1411)، الغیبه، تحقیق الشیخ عباداللّه الطهرانی، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیه.
عیاشی، محمد بن مسعود (1380)، تفسیر العیاشی، بی­جا: چاپخانۀ علمیه.
مجلسی، محمّدباقر (1404)، بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء.
مروزی، أبوعبدالله نعیم بن حماد (1412)، الفتن، تحقیق سمیر أمین الزهیری، قاهره: مکتبة التوحید.
مفید، محمد بن نعمان (1413)، الاختصاص، قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید،
مفید، محمد بن نعمان (۱۳۵۱)، ارشاد، ترجمۀ محمدباقر ساعدی، تهران: کتاب­فروشی اسلامیه،
مسعودی، علی بن الحسین (۱۳۶۵)، التنبیه والاشراف، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
نعمانی، محمد بن ابراهیم (1397)، الغیبه، تهران: صدوق.
یعقوبی، احمد بن اسحاق (1389)، تاریخ یعقوبی، ترجمۀ آیتی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.