شیعه پژوهی

شیعه پژوهی

تحلیل نظریات درباره عالم مورد آزمون قبل از خلقت حضرت زهرا (سلام الله علیها)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مربی گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه سیستان و بلوچستان و دانشجوی دکتری رشته علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
2 استادیار گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران
چکیده
مقامات اهل­بیت (ع)علاوه بر قرآن در احادیث نیز به شکل‌های مختلفی تأکید شده است. متون زیارات به­ویژه زیارات مأثور که خود از جمله روایات است، شامل موارد زیادی از فضایل آنان است. یکی از مقامات خاص حضرت زهرا (س)در زیارت منقول از امام جواد (ع)با موضوع «آزمون آن حضرت قبل از خلقت ایشان و سربلندی آن بانو از آن آزمون» مطرح شده است. اختلاف نظرهایی دربارۀ عالم مورد آزمون آن حضرتوجود دارد که دلایل کافی و جامعی ندارند و به همین دلیل است که تحلیل، نقد و بررسی آن را ضروری می‌کند. پژوهش حاضر با شیوۀ توصیفی-تحلیلی و با هدف ارزیابی نظریات دربارۀ عالم مورد آزمون آن حضرتنگاشته شده است. این نوشتار پس از بررسی و تحلیل نظرهای مختلف و طرح ایرادها و اشکال­ها به این نتیجه رسید که آن آزمون در «علم الهی» صورت پذیرفته است. براساس این نظریه، نواقص و اشکال­های مطرح در سایر دیدگاه‌ها به وجود نمی‌آید و مستنداتی از آموزه­های دینی گویای آن است؛ بنابراین در پرتو این تفکر، ایرادهای مطرح­شده بر اقوال گذشته، جایگاهی برای طرح نخواهد داشت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining Perspectives on the World in Which Lady al-Zahra Was Tested Before Her Creation

نویسندگان English

Qholamreza Razavidoust 1
Ali Jalaiyan Akbarnia 2
Ali Akbar Rostami 2
1 Lecturer, Department of Quranic and Hadith Sciences, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Sistan and Baluchestan, and PhD student, Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
2 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran
چکیده English

The status of Ahl al-Bayt (the Prophet’s Household) is emphasized not only in the Quran but also in various hadiths. Pilgrimage texts (ziyaras), particularly the transmitted ones that are considered forms of hadith, highlight many of their virtues. One notable aspect is the status of Lady al-Zahra, as described in a pilgrimage text transmitted from Imam al-Jawād, which recounts a test she underwent before her creation in this world, which she successfully passed. Disagreements exist regarding the world in which this test took place, and these rival views lack sufficient and comprehensive evidence. Therefore, it is necessary to analyze, critique, and evaluate these theories. Using a descriptive-analytic method, this research assesses the theories concerning the world in which Lady al-Zahra was tested. After examining and analyzing the various theories and considering their objections, we conclude that the test occurred within divine knowledge. This theory avoids the flaws and issues of other views and is supported by evidence from religious doctrines. Consequently, the objections to previous theories are addressed and resolved.
.

کلیدواژه‌ها English

: pilgrimage
pilgrimage texts
Lady al-Zahra
“the tested” (mumtaḥana)
the prenatal test
قرآن کریم
نهج البلاغه
آذرخش، معصومه؛ ایزدی، مهدی؛ شبابی، مهریار (1398)، «تواتر معنوی روایات عالم ذر»، فصلنامه نامه الهیات، سال دوازدهم،
            شماره 49.
ابن­بابویه، محمد بن على (1376)، الأمالی، تهران: کتابچى.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ  (‏1398ق)، التوحید، قم: جامعه مدرسین.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1395ق) کمال الدین و تمام النعمة، تهران: اسلامیه.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1413ق) من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.
ابن­سیده، على بن اسماعیل (1421ق)، المحکم و المحیط الأعظم، بیروت: دار الکتب العلمیة.
ابن­طاووس، على بن موسى (1413ق)، التحصین لأسرار ما زاد من کتاب الیقین، قم: مؤسسة دار الکتاب.
ابن­فارس، احمد (1404ق)، معجم مقاییس اللغه، قم: بی­نا.
ابن­قولویه، جعفر بن محمد (1356ش)، کامل الزیارات، نجف اشرف: دار المرتضویة.
ابن­مشهدى، محمد بن جعفر (1419ق)، المزار الکبیر، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
ابن­منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
السند، محمد (2014م)، مقامات النبی والنبوة، بی­جا: بی­نا (ناشر الکترونیکی: مرکز قائمیه اصفهان).
ـــــــــــــــــ  (2014م)، الإمامة الالهیة، تهران: نشر فرصاد.
افضلی، علی (1388)، «پاسخ به اشکالات کلامی و فلسفی دربارۀ عالم ذر»، نشریۀ فلسفه دین، دوره 6، شماره 4.
بحرانى اصفهانى، عبد الله (1413ق)، عوالم العلوم والمعارف والأحوال من الآیات والأخبار والأقوال، قم: مؤسسة الإمام المهدى.
بحرانى، سیدهاشم (1374ش)، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسة البعثة.
برقى، احمد بن محمد بن خالد (1371ق)، المحاسن، قم: دار الکتب الإسلامیة.
بستانى، فؤاد افرام (1375ش)، فرهنگ ابجدی، تهران: بی­نا.
بیابانی اسکویی، محمد (1386)، «انسان در عالم اظله و ارواح: آیات و احادیث»، نشریه سفینه، دوره 4، شماره 15 (ویژه امامت).
توران، امداد (1396)، «تحلیل سند و محتوای دو حدیث رضوی دربارۀ خلقت نوری»، نشریه فرهنگ رضوی، شماره 20.
ــــــــــــــــ (1394ش)، «مضمون­شناسی احادیث خلقت نوری اهل­البیت (ع)»، مجله شیعه­پژوهی، سال اول، شماره 3.
جیلانى، رفیع­الدین محمد بن محمد مؤمن (1429ق)، الذریعة إلى حافظ الشریعة، قم: دار الحدیث.
حرعاملى، محمد بن حسن (1376)، الفصول المهمة فی أصول الأئمة (تکملة الوسائل)، قم:مؤسسه معارف اسلامى امام رضا(ع).
حسینی تهرانی، محمدحسین (1376)، معادشناسی، مشهد: علامه طباطبایی.
حسینی زبیدی، محمد مرتضى (1414)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر.
حمیرى، نشوان بن سعید (1420)، شمس العلوم، دمشق: دار الفکر.
خانی‌مقدم، مهیار؛ حسینی‌زاده، سیدعبدالرسول؛ عربی، محبوبه (1397)، «تحلیل نکات تربیتی زیارت‌نامۀ مأثور حضرت زهرا(س)
            دربارۀ شرایط و نتایج تبعیت از ایشان»، مجله آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، شماره 8.
خزاز رازى، على بن محمد (1401ق)، کفایة الأثر فی النصّ على الأئمة الإثنی عشر، قم: نشر بیدار.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت: مرتضوی.
سعادت­پرور، علی (1371ش)، پرتوی از فضائل معنوی فاطمه زهرا(س)، قم: بنیاد معارف اسلامی، (ناشر دیجیتالی: مرکز
تحقیقات رایانه­ای قائمیه اصفهان).
شاد، حامد (1396ش)، «معمّای آزمون حضرت زهرا  (س) قبل از آفرینش ایشان»، نشریه اندیشه نوین دینی، شماره 51. شاه‏عبدالعظیمى، حسین (1363ش)، تفسیر اثنى­عشرى، تهران: میقات.
صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، محمد (1981م)، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث العربی‌.
صفار، محمد بن حسن (1404ق)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد(ص)، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
طباطبایى، سیدمحمدحسین (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسى، احمد بن على (1403ق)، الإحتجاج على أهل اللجاج، مشهد: نشر مرتضى‏.
طبرسى، فضل بن حسن (1412ق)، تفسیر جوامع الجامع، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
طوسى، محمد بن الحسن (1407ق)، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیه.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ   (1411ق)، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت: مؤسسة فقه الشیعة.
عارفی شیرداغی، محمداسحاق (1392)، رابطۀ نفس و بدن، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
عروسى حویزى، عبد على بن جمعة (1415ق)، تفسیر نور الثقلین قم: اسماعیلیان.
عریضى، على بن جعفر (1409ق)، مسائل علیّ بن جعفر و مستدرکاتها، قم: مؤسسة آل البیت.
علم‏الهدى، على بن الحسین (1431ق)، تفسیر الشریف المرتضى، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
علیانسب، سیدضیاءالدین (1398ش)، بررسی تطبیقی نشانه‌های قیام حضرت مهدی (عج) در روایات فریقین، قم: نهاد نمایندگی
            مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، دفتر نشر معارف.
فیض کاشانى، محمدمحسن بن شاه مرتضى (1406ق)، الوافی، اصفهان: کتابخانه امام أمیرالمؤمنین على (ع).
قرشى، على­اکبر (1371ش)، قاموس قرآن، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
قمى، شیخ­عباس (1414ق)، سفینة البحار، قم: اسوه.
قمی مشهدی، محمد (1368ش)، تفسیر کنز الدقائق وبحر الغرائب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
کفعمى، ابراهیم بن على عاملى (1405ق)، المصباح، قم: دار الرضی.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران:  دار الکتب الإسلامیة.
کوفى، فرات بن ابراهیم (1410ق)، تفسیر فرات الکوفی، تهران: مؤسسة الطبع والنشر فی وزارة الإرشاد الإسلامی.
گنجی، حسین (1397)، «زیارت مادر»، نشریه مبلغان، شماره 236.
مجلسى، محمدباقر بن محمد تقى (1403ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1423ق)، زاد المعاد، بیروت: موسسة الأعلمی للمطبوعات.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ  (1404ق)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ   (1406ق)، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، قم: کتابخانه آیت­الله مرعشی نجفی.
مصطفوى، حسن (1430ق)، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، بیروت- قاهره- لندن: دار الکتب العلمیة، چاپ سوم.
مغنیه، محمدجواد، ترجمه تفسیر کاشف، بوستان کتاب قم، قم، 1378 ش.
مفید، محمد بن محمد (1413ق)، المقنعة، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید (ره).
مفید، محمد بن محمد (1413ق)، کتاب المزار، مناسک المزار، قم: کنگره جهانى هزاره شیخ مفید (ره).
مکارم شیرازى، ناصر و دیگران (1371ش)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم.
هاشمى خویى، میرزا حبیب­الله (1400ق)، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة، تهران: مکتبة الإسلامیة، چاپ چهارم.