شیعه پژوهی

شیعه پژوهی

حقیقت وحی رسالی و نسبت آن با شهود عرفانی از نگاه ملاصدرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد مهدی علیمردی 1
زینب ارتیدار 2
1 دانشیار گروه عرفان و تصوف، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری عرفان و تصوف، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
چکیده
از جمله مبانی ملاصدرا حرکت جوهری است. به اعتقاد وی آدمی در پرتو حرکت جوهری یک سیر تکاملی پیش‌رو دارد و تمام مراتب لازم را طی می‌کند تا به حقیقت نهایی دست ‌یابد. از نگاه صدرا هر کس که قادر باشد قوۀ نظری و عملی خود را به کمال نهایی برساند، همچون نبی غرق در شهود جمال حق شده است؛ به‌‌طوری که هیچ چیزی او را از اشتغال به نور الهی باز نمی‌دارد. صدرا شهود را به اقسامی تقسیم می‌کند و آخرین آن را به شهود روحی اختصاص داده است که شخص در این مرحله، روح حقایق را به­حسب استعداد روحی و بدون واسطه دریافت می‌کند. بحث وحی در فلسفۀ ملاصدرا با رویکرد متفاوت فلسفی، کلامی و عرفانی مطرح است. در رویکرد عرفانی کشف و شهود را به میان آورده است و آن را به حقیقت محمدیه مرتبط می‌کند؛ ازاین‌رو نسبت وحی رسالی و شهود عرفانی در نظر ملاصدرا ابتدائاً مبتنی بر منشاء آن است؛ زیرا وحی رسالی در همۀ مراتب از بالا به پایین رخ می‌دهد و شهود عرفانی از پایین به بالا پدید می‌آید.   
کلیدواژه‌ها
حقیقت
وحی
شهود
عرفان
موضوعات

عنوان مقاله English

The Nature of Apostolic Revelation and Its Relation with Mystical Intuition According to Mullā Ṣadrā

نویسندگان English

Mohammad Mahdī Alimardi 1
Zeinab Artidar 2
1 Associate Professor, Department of Mysticism and Sufism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran
2 PhD student, Mysticism and Sufism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
چکیده English

A key principle in Mullā Ṣadrā's philosophy is substantial motion (al-ḥarakat al-jawhariyya). He argues that through this motion, humans evolve and progress through necessary stages to reach the ultimate truth. For Ṣadrā, those who perfect their theoretical and practical faculties can experience the intuition of God’s beauty, akin to the Prophet, and thus engage directly with divine light. Ṣadrā categorizes intuition into various types, with the highest being spiritual intuition, where an individual receives the essence of truths in accordance with their spiritual disposition. In Ṣadrā’s framework, revelation is examined through philosophical, theological, and mystical lenses. Mystically, he connects intuitions to the Muhammadan truth. Consequently, for Mullā Ṣadrā, the relationship between apostolic revelation and mystical intuition is primarily defined by their origins: apostolic revelation is received top-down, while mystical intuition arises bottom-up.

کلیدواژه‌ها English

truth
revelation
intuition
mysticism
قرآن کریم
ابن­سینا، حسین­بن­عبدالله (1376)، الهیات شفاء، حسن‌زاده آملی، قم: دفتر تبلیغات.
آملی، سیدحیدر (1353)، المقدمات فی کتاب نص النصوص فی شرح فصوص الحکم، تهران: انستیتو ایران و فرانسه.
جعفری محمد (1391)، نظریۀ فلسفی وحی از منظر فارابی و ملاصدرا، قم: مؤسسه امام خمینی.   
جوادی آملی، عبدالله (1375)، رحیق مختوم، قم: اسراء.
شیرازی، صدرالدین محمد (1360)، اسرار الایات، ترجمه محمد خواجوی، تهران: انجمن حکمت.
ــــــــــــــــــــــــــ (1363)، مفاتیح الغیب، ترجمه محمد خواجو، تهران: مؤسسه تحقیقات فرهنگى.
ــــــــــــــــــــــــــ (1366)، تفسیر القرآن الکریم، ترجمه محمد خواجوی، قم: بیدار.
ــــــــــــــــــــــــــ (1377)،  المظاهر الالهیه، ترجمه سیدجلال­الدین آشتیانی، قم: دفتر تبلیغات.
ــــــــــــــــــــــــــ (1378)، سه رسالۀ فلسفی، ترجمه سیدجلال­الدین آشتیانی، قم: دفتر تبلیغات.
ــــــــــــــــــــــــــ (1999)، الحکمة المتعالیه، بیروت: دار احیاء التراث.
ــــــــــــــــــــــــــ (1360)، شواهد الربوبیه، ترجمه سیدجلال­الدین آشتیانی، مشهد: جامعه المشهد.
ــــــــــــــــــــــــــ (1362)، مبدأ و معاد، ترجمه احمدبن­محمد­الحسینی اردکانی، تهران: نشر دانشگاهی.
ــــــــــــــــــــــــــ (1376)، شرح رساله مشاعر، ترجمه سیدجلال­الدین آشتیانی، قم: دفتر تبلیغات.
‏‫ ــــــــــــــــــــــــــ (1366)، تفسیر القرآن الکریم، ترجمه محمد خاجوی، ج1، بیدار.
ــــــــــــــــــــــــــ [بی‌تا]، مفاتیح الغیب، تصحیح و حاشیه محمد خواجوی و علی­بن­جمشید نوری،
مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
قیصری، داودبن­محمود (1416)، شرح فصوص الحکم، قم: انوارالهی.
طباطبایی، محمدحسن (1353)، قرآن در اسلام، دارالکتب الاسلامی
لاهوری، محمداقبال [بی­تا]، احیای فکر دینی در اسلام، ترجمه احمد آرام، مؤسسه فرهنگی منطقه‌ای.
مطهری، مرتضی (1376)، مجموعه آثار، ج4، قم: صدرا.
یعقوبیان، محمدحسن (1395)، حقیقت وحی با تأکید بر دیدگاه فلاسفه، تهران: فرهنگ و اندیشه اسلام.
احمدی‌سعدی، ‌عباس (۱۳۸۰)، «شهود صدرایی؛ عقلانی یا عرفانی‏»، فصلنامه اندیشه دینی دوره 3 شماره 3-4.
بوذری‌نژاد، ‌یحیی (۱۳۸۶)، «تبیین فلسفی وحی از دیدگاه ملاصدرا‏»، فصلنامه اندیشه نوین دینی، دوره 3 شماره 11.
منصوری، ‌مهدی؛ واعظی، ‌احمد (۱۴۰۱)، «تبیین کیفیت نزول وحی در دیدگاه ملاصدرا و پاسخ به اشکالات‏»، حکمت
اسلامی، دوره 9، شماره 33.
‏‫‏‫ ‏‫موسوی‌اردستانی، ‌سید‌مهدی؛ فیاض‌بخش، ‌نفیسه (۱۳۹۸)، «تبیین کشف و شهود و تعیین جایگاه و حجیت آن با تکیه بر نظام
معرفتی ملاصدرا‏»، پژوهش­های معرفت شناختی، دوره 8، شماره 17.