بررسی و نقد دیدگاه ملا اسماعیل خواجویی درباره افضلیّت قرآن بر امام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 سطح 4 حوزه، مدرس حوزه

2 دبیر همایش مکتب فلسفی اصفهان

چکیده

چکیده
احادیث ثقلین قرآن و امام را دو ریسمان الاهی برای تمسّک مسلمین معرفی کرده است، لکن افضلیت قرآن بر امام یا بالعکس به صورت واضح از این احادیث فهمیده نمی‌شود؛ از این‌رو این سؤالات مطرح می‌شود که آیا در این احادیث، افضلیّت هم مطرح شده است؟ مصداقِ افضل کدام است؟ جهت و دلیل افضلیت چیست؟ بر اساس تتبّع صورت‌گرفته، ملا اسماعیل خواجویی، اولین عالمی است که، افضلیت قرآن بر امام را اثبات کرده است؛ مهمترین دلیل ایشان این است که در برخی از احادیث ثقلین قرآن ثقل اکبر معرفی شده و اکبر همان افضل است. در این نوشتار، با استفاده از منابع درون‌دینی و بررسی احادیث ثقلین، ادلّه خواجویی را نقد کرده‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که اصلِ افضلیّت، از این احادیث استفاده می‌شود؛ ولی با توجّه به اینکه افضل افعل تفضیل است، جهتِ افضلیّت می‌تواند مختلف باشد و مصداقِ افضل، با توجّه به جهات مختلف، متفاوت گردد، به این بیان که قرآن و عترت بدون در نظر گرفتن متمسّکین به آن، مساوی‌اند؛ ولی اگر متمسّکین به آن را در نظر بگیریم، از جهتِ دشوارتر بودنِ فهمِ قرآن نسبت به فهمِ کلام امام، امام افضل از قرآن خواهد بود و در عین حال از این جهت که عترت مفسّر قرآن هستند، قرآن افضل است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critique on the Superiority of Quran over Imam from the Perspective of Mulla Ismail Khajouie

نویسندگان [English]

  • abdolreza hasanati 1
  • saeed mohammadi 2
1 modares gozeh
2 daber
چکیده [English]

In the tradition of Thaqalayn, the prophet left Quran and his household as as two divine ropes for Muslims to hold on to. However, the superiority of Quran over Imam or vice-versa is not obvious. Therefore, the question is: Is superiority mentioned in the Thaqalayn tradition?
What is the direction of and reason for superiority?
Based on the investigation carried out in this paper Mulla Ismail Khajouie was the First scholar who proved reasons. His main premise was the traditions of Thaqalayn In some of these traditions, Quran has been introduced as the major premise and he considers major equal to superior.
His other premise is the tradition that has presented Quran as the premise superior to all other premises. In this paper, after carrying out field investigations and using religious resources as well as studying the Thaqalayn traditions, I have criticized Khajouie's arguments and come to the conclusion that the concept of superiority is derived from Thaqalayn traditions and considering its different directions, the concept of superiority might have different realizations. That means, Quran and the Prophet's household are equal disregarding their followers. Therefore, superiority is meaningless in this regard. But if we take the followers of Quran and the household into consideration, Imams will be superior to Quran because of the difficulty in interpreting Quran similarly since the household of the prophet are the interpreters of Quran, Quran is considered superior to the household.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Quran
  • Imam
  • Superiority
  • Majority
  • Khajouie

منابع

قرآن کریم.

ابن‌بطریق، یحیى‌بن حسن (1407). عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار‏، جماعة المدرّسین بقم‏، الطبعة: الأولی‏، قم‏: مؤسّسة النشر الإسلامیّ.

ابن‌حنبل، أبوعبداللّه أحمد‌بن محمّد‌بن حنبل‌بن هلال‌بن أسد (1419). مسند أحمد‌بن حنبل، المحقّق : السیّد أبوالمعاطی النوری، بیروت: عالم الکتب، الطبعة الأولى.

ابن‌طاووس، علی‌بن موسى ‏(1400). الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، المحقّق و المصحّح: العاشور، علی‏، ‏قم: خیّام، الطبعة الأولی.

ازهرى، محمد‌بن احمد (بی‌تا). تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی‏، چاپ اول‏.

الأنصاریّ، جمال‌الدین عبداللّه‌بن هشام (1427). أوضح المسالک إلی ألفیة ابن مالک و معه مصباح السالک إلی أوضح المسالک، بیروت: دارالفکر.

البرقیّ، أحمد‌بن محمّد‌بن خالد (1371). المحاسن‏، المحقّق و المصحّح: المحدّث، جلال الدین، قم‏: دار الکتب الإسلامیّة، الطبعة الثانیة‏.

البیدآبادیّ، المیرزا یحیی محمّد شفیع (بی‌تا). روح الإسلام و الإیمان فی معرفة الإمام و تفضیله علی القرآن، نسخه خطّی 6011، قم: مکتبة آیت اللّه المرعشی النجفی.

الترمذی السلمیّ، محمّد‌بن عیسى أبو عیسى (بی‌تا). الجامع الصّحیح سنن الترمذیّ، بیروت: دار إحیاء التراث العربیّ.

تهرانى، شیخ آقا بزرگ (1408). الذریعة إلى تصانیف الشیعة‏، ایران، اسماعیلیان، تهران: کتابخانه اسلامیه تهران.

الثعلبی النیشابوریّ، أبوإسحاق أحمد‌بن إبراهیم (1422). الکشف و البیان عن تفسیر القرآن‏، بیروت‏: دارإحیاء التراث العربیّ، الطبعة الأولی.

الجزریّ، ابن‌أثیر، مبارک‌بن محمّد (1367). النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، المحقّق و المصحّح: الطناحیّ، محمود محمّد، قم‏: موسّسه مطبوعاتی اسماعیلیان، الطبعة الرابعة.

جوادی آملی، عبداللّه (1381). تسنیم، قم: نشر إسراء، چاپ سوّم.

حسینى جلالى‏، سید محمد حسین (1422). فهرس التراث، قم: نشر دلیل ما.

الخزّاز الرازی، علی‌بن محمّد ‏(1401). کفایة الأثر فی النصّ على الأئمّة الاثنی عشر، المحقّق و المصحّح: الحسینی الکوهکمریّ، عبداللّطیف، قم: بیدار.

الخواجویی، ملّا إسماعیل (بی‌تا). تبصرة الإخوان فی بیان أکبریّة القرآن، نسخه خطّی 3023، قم: مکتبة آیت اللّه المرعشی النجفیّ.

الدیلمىّ، حسن‌بن محمّد (1412‏). إرشاد القلوب إلى الصّواب، قم‏: الشریف الرضیّ، الطبعة الأولی‏.

الراغب الإصفهانیّ، حسین‌بن محمّد (بی‌تا). مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت‏: دار القلم‏، الطبعة
الأولی.

الشریف الرضیّ، محمّد‌بن حسین (1414). نهج البلاغة، المحقّق و المصحّح: صبحی صالح‏، ‏قم‏‏: هجرت، الطبعة الأولی.

الشعیریّ، محمّد‌بن محمّد (بى‌تا). جامع الأخبار‏، النجف: المطبعة الحیدریّة، الطبعة الأولی.

الصدوق‏، أبوجعفر محمّد‌بن علی‌بن حسین‌بن موسی‌بن بابویه (1403). معانی الأخبار، تحقیق: غفاری، علی أکبر، قم: جامعه مدرسّین.

الصدوق، أبوجعفر محمّد‌بن علی‌بن حسین‌بن موسی‌بن بابویه (1378). عیون أخبار الرضا، المحقّق و المصحّح: مهدی اللّاجوردیّ‏، تهران‏: نشر جهان، الطبعة الأولی.

الصدوق، أبوجعفر محمّد‌بن علی‌بن حسین‌بن موسی‌بن بابویه (1395). کمال الدین و تمام النعمة، المحقّق و المصحّح: علی أکبر الغفاریّ‏، تهران‏: الإسلامیّة، الطبعة الثانیة.

الصّفّار، محمّد‌بن حسن (1404‏). بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد صلّى اللّه علیهم‏، ‏المحقّق و المصحّح: محسن‌بن عبّاسعلى الکوچه باغى، ‏قم‏: مکتبة آیة اللّه المرعشی النجفیّ، الطبعة الثانیة.

الطبرسىّ، أحمد‌بن علیّ (1403). الاحتجاج على أهل اللّجاج، المحقّق و المصحّح: محمّد باقر الخرسان، مشهد: نشر المرتضى، الطبعة الأولی.

الطوسى، ابوجعفر محمد‌بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.

علی‌بن الحسین‏ (1376). الصّحیفة السجادیّة‏‏، قم: نشر الهادی، الطبعة الأولی.

علی‌بن موسى (1415). صحیفة الإمام الرضا‏، المحقّق و المصحّح: محمّد مهدیّ النجف، قم‏: اسماعیلیان.

العیّاشیّ، محمّد‌بن مسعود (1380). تفسیر العیّاشیّ‏، المحقّق و المصحّح: هاشم الرسولی المحلّاتیّ‏، تهران‏: المطبعة العلمیّة، ‏الطبعة الأولی.

الفیض الکاشانیّ، محمّد‌بن شاه مرتضى (ملّا محسن) (1415). تفسیر الصّافی‏، المحقّق و المصحّح: حسین الأعلمیّ، تهران‏: مکتبة الصّدر، الطبعة الثانیة.

الفیض کاشانیّ، محمّد‌بن شاه مرتضى (ملّا محسن) (1406). الوافی‏، إصفهان‏: مکتبة الإمام علی أمیرالمؤمنین، الطبعة الأولی.

القشیری النیسابوریّ، أبوالحسین مسلم‌بن الحجّاج‌بن مسلم (بی‌تا). الجامع الصّحیح المسمیّ، بیروت: دار الجیل بیروت و دار الأفاق الجدیدة.

القمیّ، أبوالفضل شاذان‌بن جبرئیل‏ (1363). الفضائل‏، قم: الرضیّ‏، الطبعة الثانیة.

القمیّ، علی‌بن إبراهیم (1404). تفسیر القمیّ‏، المحقّق و المصحّح: الموسوی الجزائریّ‏، قم‏: دار الکتاب.

الکراجکیّ، محمّد‌بن علی (1427). الرسالة العلویّة فی فضل أمیر المؤمنین على سائر البریّة، المحقّق و المصحّح: عبد العزیز الکریمی‏، قم‏: دلیل ما، الطبعة الأولی.

الکشّیّ، محمّد‌بن عمر (1363). رجال الکشّیّ، مع تعلیقات میرداماد الإسترآبادیّ، المحقّق و المصحّح: مهدیّ الرجاییّ، قم‏: مؤسّسة آل البیت، الطبعة الأولی.

الکلینیّ، محمّد‌بن یعقوب‌بن إسحاق (1407). الکافی، المحقّق و المصحّح: علی أکبر الغفاری و محمّد الآخوندیّ، تهران‏: دار الکتب الإسلامیّة.

المازندرانیّ، ابن‌شهر آشوب محمّد‌بن علیّ (1379). مناقب آل أبی‌طالب‏، قم‏: بی‌نا‏، الطبعة الأولی.

المجلسیّ، محمّد باقر‌بن محمّد تقی (1403). بحار الأنوار، محقّق: جمعى از محقّقان‏، بیروت‏: دار إحیاء التراث العربیّ‏‏، الطبعة الثانیة.

النجفیّ الکاشف الغطاء، جعفر‌بن خضر المالکیّ (1422)‌. کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغرّاء، قم‌: ‌إنتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم‌، الطبعة الأولی‌.

الهلالیّ، سلیم‌بن قیس‏ (1405). کتاب سلیم‌بن قیس الهلالیّ‏، المحقّق و المصحّح: محمّد الأنصاری الزنجانی و الخوئینیّ، قم: الهادی‏، الطبعة الأولی.