دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 Cem Houses of Turkish Alevis: A Study on Nature, Structure, and Function جمخانه‌های علویان ترکیه؛ پژوهشی در ماهیت، ساختار و کارکرد 7 38 235925 FA زهرا کبیری پور دانشجوی دکتری تاریخ تشیع اثنی‌عشری، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0009-0007-6142-7242 جواد لطفی استادیار گروه فرق تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0009-0000-1446-5165 سید ناصر موسوی استادیار گروه تاریخ اسلام،دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0009-0002-6940-4217 سید محمد حسینی استادیار گروه تاریخ اسلام، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0002-8363-1830 Journal Article 2025 03 11 Cem houses, as one of the most significant religious and social institutions of the Alevi community in Turkey, have undergone structural transformations throughout history. Historically, Alevis performed their rituals and ceremonies in spaces such as khanqahs, takiyyas, and zawiyas; however, following the official closure of these institutions during the Republican era, cem houses emerged as new venues for the performance of religious and social rites. The primary concern of this study is to examine the nature, structure, and functions of cem houses within the religious and social system of Turkish Alevis, and to analyze the challenges pertaining to their legal recognition as places of worship. This research investigates cem houses as extensions of traditional takiyyas and khanqahs, the historical process of their institutionalization, the influence of pre-Islamic Turkish traditions and ancient Anatolian rites, the role of Haji Bektash Veli, and their connection with Imam Ja'far al-Sadiq (AS). Furthermore, various types of cem ceremonies and the position of the cem house within the Alevi-Bektashi tradition have been examined. Adopting a descriptive-analytical methodology, the study draws on data collected from library sources and field interviews. The findings indicate that, in addition to their religious function, cem houses serve as spaces for cultural interaction, mystical education, and the resolution of social disputes within the Alevi social structure. Moreover, the results reveal that while cem houses are recognized as ritual spaces among Alevi adherents, their legal status in Turkey remains a subject of contention and necessitates further comprehensive investigation at religious, social, and legislative levels. جمخانه‌های علویان ترکیه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای مذهبی و اجتماعی این جامعه، در طول تاریخ دستخوش تحولات ساختاری شده‌اند. علویان از گذشته، مناسک و آیین‌های خود را در فضاهایی مانند خانقاه، تکیه و زاویه برگزار می‌کردند؛ اما با تعطیلی رسمی این نهادها در دوران جمهوری ترکیه، جمخانه‌ها به مکان‌های جدیدی برای اجرای مناسک مذهبی و اجتماعی تبدیل شدند. مسئلۀ اصلی پژوهش، بررسی ماهیت و ساختار و کارکردهای جمخانه‌ها در نظام دینی و اجتماعی علویان ترکیه و تحلیل چالش‌های مربوط به رسمیت آن‌ها به‌عنوان عبادتگاه است. این تحقیق به بررسی جمخانه‌ها به‌عنوان امتداد تکایا و خانقاه‌های سنتی، روند تاریخی نهادینه شدن آن‌ها، تأثیر سنت‌های ترکی پیش از اسلام، آیین‌های باستانی آناتولی، نقش حاجی بکتاش ولی و ارتباط آن با امام جعفر صادق؟ع؟ پرداخته است. همچنین، انواع جم و جایگاه جمخانه در سنت علوی-بکتاشی مورد مطالعه قرار گرفته است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های میدانی گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که جمخانه‌ها علاوه‌بر نقش مذهبی، در ساختار اجتماعی علویان به‌عنوان مکانی برای تعامل فرهنگی، آموزش عرفانی و حل اختلافات اجتماعی ایفای نقش می‌کنند. همچنین، نتایج تحقیق نشان می‌دهد درحالی‌که جمخانه‌ها در میان پیروان علوی به‌عنوان مکان آیینی شناخته می‌شوند، جایگاه حقوقی آن‌ها در ترکیه همچنان محل بحث بوده و نیازمند بررسی‌های گسترده‌تر در سطوح دینی، اجتماعی و قانونی است.

https://shia.urd.ac.ir/article_235925_111e88a0cfc84fce29eb1676147dafb3.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 The Cultural-Political Role of the Qajar State in the Emergence and Expansion of Shaykhism, Babism, and Baha'ism نقش فرهنگی-سیاسی حاکمیت قاجار در پیدایش و گسترش شیخیه، بابیت و بهائیت 39 64 235924 FA اکبر باقری استادیار گروه مطالعات تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0002-3613-062X حمزه احمدی دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ مطالعات تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2024 10 21 Throughout history, state support for or opposition to religious sects has exerted a significant influence on their proliferation or marginalization. During the Qajar period, three sects—Shaykhism, Babism, and Baha'ism—emerged and developed within the cultural and religious context of the time. Notwithstanding the numerous deficiencies inherent in these sects, their continued existence and expansion during that era gave rise to a question regarding the possible role of the Qajar state in the emergence and spread of these movements. Examining this relationship can contribute to a better understanding of the socio-religious transformations of that period. Moreover, such an analysis demonstrates how state patronage or suppression can affect nascent religious movements and redirect their trajectories. Although the fundamental role of the colonial powers—namely Britain and Russia—along with the substantial support of the Ottoman Empire in the rise and diffusion of Babism and Baha'ism in Iran is undeniable, the present study, employing a descriptive-analytical method, investigates the influence of Qajar cultural and political policies on the formation and expansion of Shaykhism, Babism, and Baha'ism, with particular attention to the vicissitudes experienced by these sects during the Qajar era. The findings indicate that policies of support, religious toleration, and the absence of decisive measures against these sects contributed to their survival and continuity. حمایت یا مخالفت حکومت‌ها از فرقه‌ها در طول تاریخ، تأثیر زیادی بر گسترش یا انزوای آن‌ها داشته است. در دوران قاجار، سه فرقۀ شیخیه، بابیت و بهائیت، در بستر فرهنگی و مذهبی آن زمان رشد کردند. با وجود نقائص فراوان این فرقه‌ها، ادامۀ حیات و توسعۀ آنان در آن دوران، زمینۀ طرح پرسشی در رابطه با نقش احتمالی حاکمیّت قاجار در پیدایش و گسترش این فرقه‌ها را فراهم کرد. بررسی این ارتباط می‌تواند به درک بهتری از تحولات اجتماعی و مذهبی آن دوران کمک کند و از طرفی این تحلیل نشان می‌دهد که چگونه حمایت یا سرکوب حکومت‌ها می‌تواند بر روی فرقه‌های نوظهور تأثیر بگذارد و مسیر آن‌ها را تغییر دهد. هرچند نقش اساسی کشورهای استعماری انگلیس و روسیه و حمایت‌های بی‌دریغ امپراتوری عثمانی از پدیدار شدن و گسترش بابیت و بهائیت در ایران، انکارناشدنی است؛ اما با توجه به فراز و فرودهای این فرقه‌ها در عهد قاجار، این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی، نقش سیاست‌های فرهنگی و سیاسی قاجاریه را در شکل‌گیری و گسترش فرقه‌های شیخیه، بابیت و بهائیت بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایتی، تساهل مذهبی و عدم برخورد قاطع با این فرقه‌ها، موجب بقای آن‌ها شد.

https://shia.urd.ac.ir/article_235924_47212c1697a9be6ef126cd6e378ca927.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 Shi'i Identity in the Qajar Period Based on European Travelogues: Identity-Forming Elements, Characteristics, and Its Impact on Encounters with Foreigners هویت شیعی در دورۀ قاجار براساس سفرنامه‌های اروپاییان: عناصر هویت‌بخش، شاخصه‌ها و تأثیر آن در برخورد با بیگانگان 65 92 235927 FA مهرداد دیوسالار دانش آموخته دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران سیدرضی قادری دانش آموخته دکتری فلسفه اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران Journal Article 2023 11 04 The emergence of a political Shi'i identity in the contemporary period, given its historical antecedents, constituted an inevitable transformation. This study examines the identity formed during the Qajar era through the manifestations and characteristics of the Shi'i faith, and further explores the influence of this identity formation on the attitudes of Iranians toward their own society, as well as their modes of engagement with religious minorities and Europeans. The documentary basis of this research consists of the writings of European travelers who visited Iran during the Qajar period and produced valuable accounts of various regions of the country and its people. Due to their interactions with diverse strata of Iranian society—ranging from commoners to elites—and their lack of affiliation with official Qajar institutions, these travelers recorded particularly insightful information. The present study seeks to evaluate these accounts employing a descriptive-analytical methodology. Identifying the Shi'i identity of Iranians in the Qajar era can prove instrumental in understanding processes of political, social, and cultural identity formation, particularly with regard to the political agency of Iranians and its consequences; hence, an examination of this subject appears imperative. Beyond investigating the components and characteristics of identity formation, the primary concern of this research is to analyze the influence of Qajar-era Iranian attitudes on the shaping of Shi'i identity, as well as to examine the effect of this identity formation on their perceptions and actions toward Europeans and religious minorities. The scholarly findings indicate that the Shi'i identity of Iranians during the Qajar period played a significant role in shaping their attitudes toward foreigners. By virtue of the identity-forming characteristics of Shi'ism, Qajar-era Iranians maintained a sense of superiority over both foreigners and religious minorities. پیدایش هویت سیاسی شیعی در دورۀ معاصر، بنابر سابقۀ تاریخی آن تحول اجتناب‌ناپذیری بود. در این تحقیق، هویتِ شکل‌گرفته در دورۀ قاجار براساس مظاهر و شاخصه‌های مذهب شیعه بررسی می‌شود و همچنین، به تأثیر این هویت‌یابی بر نگرش آنان نسبت به جامعۀ ایرانی و نحوۀ مواجهه با اقلیت‌های مذهبی و اروپاییان پرداخته می‌شود. مبنایِ اسنادی این تحقیق، نوشته‌های سیّاحان اروپایی است که در دورۀ قاجار به ایران سفر کرده‌اند و گزارش‌های باارزشی از مناطق مختلف ایران و مردمان این دوره ارائه داده‌اند. آن‌ها به‌دلیل ارتباط با اقشار گوناگون جامعۀ ایران از مردم عادی تا نخبگان و نیز عدم وابستگی به نهادهای رسمی قاجاری، اطلاعات ارزشمندی را ثبت کرده‌اند. تحقیق پیشِ ‌رو به‌دنبال آن است که با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی به ارزیابی این گزارش‌ها بپردازد. شناسایی هویت شیعی ایرانی در دورۀ قاجار می‌تواند در فهم هویت‌یابی سیاسی و اجتماعی و فرهنگی، به‌ویژه کنشگری سیاسی ایرانیان و پیامدهای آن مؤثر و مفید باشد؛ ازاین‌رو پرداختن بدان ضروری به نظر می‌رسد. مسئلۀ اصلی این تحقیق، افزون‌بر بررسی مؤلفه‌ها و شاخصه‌های هویت‌یابی، واکاوی تأثیر نگرش ایرانیانِ دورۀ قاجار بر شکل‌گیری هویت شیعی و نیز بررسی اثر این هویت‌یابی بر نگرش و کنش آنان در برابر اروپاییان و اقلیت‌های مذهبی است. یافته‌های علمی پژوهش نشان می‌دهد که هویت شیعی ایرانیانِ دورۀ قاجار نقش معناداری در شکل‌دهی به نگرش آنان نسبت به بیگانگان داشته است. ایرانیانِ دورۀ قاجار به‌واسطۀ شاخصه‌های هویت‌بخش شیعی، نوعی حس برتری نسبت به بیگانگان و اقلیت‌ها داشتند.

https://shia.urd.ac.ir/article_235927_df309cffcb7b3377e011d787c11be2e8.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 Indicators of Rationalism in Classical Shi'ism شاخصه‌های عقل‌گرایی در تشیع کلاسیک 93 128 235926 FA محمدرضا حاتم پوری دانشجوی دکتری شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران سید ابوالحسن نواب استاد گروه مذاهب فقهی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران محمد جاوادان استادیار گروه شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران حمیدرضا شریعتمداری دانشیار گروه شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2027 05 11 The relationship between reason and scripture in religious knowledge constitutes one of the pivotal debates within the Imami intellectual tradition, and has historically given rise to two major approaches—namely, rationalism and scripturalism. This article undertakes a novel analysis of these two currents by employing a spectral approach, seeking to reconceptualize them not as discrete opposing camps but rather as a continuous epistemic spectrum. Through the categorization of conceptual and epistemological indicators of rationalism and scripturalism, and the analysis of the historical evolution of these two approaches, the present study demonstrates that Imami thought has consistently operated in a dynamic interplay between the preservation of religious scriptures and the active employment of reason in the interpretation and substantiation of doctrines. Furthermore, the positions of prominent figures within each current are examined and presented in comparative tables, while the proposed spectral model offers an analytical framework for a more nuanced understanding of the interaction between reason and scripture in the Imami tradition. The principal innovation of this article lies in its presentation of a continuous, indicator-based, and historically grounded analysis, which may contribute to a critical reassessment of the Shi'i epistemological heritage in addressing contemporary challenges. مسئلۀ نسبت عقل و نص در معرفت دینی، یکی از مباحث کلیدی در سنت فکری امامیه به ‌شمار می‌آید و از دیرباز زمینه‌ساز پیدایش دو رویکرد مهم، یعنی عقل‌گرایی و نص‌گرایی، بوده است. این مقاله با رویکردی نوین و طیفی به تحلیل این دو جریان می‌پردازد و تلاش می‌کند آن‌ها را نه به‌صورت جبهه‌های منفک، بلکه به‌مثابۀ یک طیف معرفتی پیوسته بازخوانی کند. پژوهش حاضر با دسته‌بندی شاخصه‌های مفهومی و معرفت‌شناختیِ عقل‌گرایی و نص‌گرایی و تحلیل تحولات تاریخیِ این دو رویکرد، نشان می‌دهد که اندیشۀ امامیه همواره میان حفظ نصوص دینی و استفادۀ فعال از عقل، در تفسیر و اثبات آموزه‌ها در حرکت بوده است. افزون‌بر این، جایگاه شخصیت‌های شاخص هر جریان، تحلیل و در جداول تطبیقی معرفی شده و مدل طیفیِ طراحی‌شده، بستری تحلیلی برای فهم بهتر تعامل عقل و نص در سنت امامیه فراهم می‌آورد. نوآوری اصلی مقاله در ارائۀ تحلیل پیوستاری، شاخصه‌محور و تاریخمند است که می‌تواند به بازخوانی انتقادی میراث معرفتی شیعه در مواجهه با چالش‌های معاصر یاری رساند.

https://shia.urd.ac.ir/article_235926_9bd77a4870cd8904cf268da222c5dd79.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 The Continuation of the Qur'anic Monotheistic Cultural Cultivation in the Husayni Tradition and Its Role in the Transformation of Jāhilī Culture استمرار فرهنگ‌سازی توحیدی قرآن کریم در سیرۀ حسینی و نقش آن در تغییر فرهنگ جاهلی 129 164 236463 FA علی فارسی مدان استادیار گروه حقوق و فقه مقارن، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0003-3226-0264 علی عبداله زاده استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0009-0001-4336-0968 سید علی اصغر علوی دکتری تخصصی قرآن و مدیریت جامعة ‌المصطفی العالمیة، قم، ایران 0009-0002-5043-4918 Journal Article 2025 02 23 The Qur'an and the 'Itrat (Progeny) are the two legacies of the Prophet (SAWA), inseparable from one another. The cultural cultivation undertaken by these two weighty legacies (Thaqalayn) brought about the transformation of Jāhilī (pre-Islamic ignorant) culture into Islamic culture during the Prophetic era, exemplifying the intrinsic connection between the Qur'an and the Prophet's Household in effecting this cultural shift. The present article seeks to address the fundamental question of how the cultural transformation of pre-Islamic society with regard to monotheism was accomplished through the Holy Qur'an, and how it was subsequently revived through the tradition of Imam Husayn (AS). In terms of approach, this study is descriptive-analytical, and with respect to data collection, it adopts a library-based method. Accordingly, through an examination of monotheism in the Holy Qur'an, the transformation from Jāhilī culture to a monotheistic culture is analyzed on the basis of methods such as argumentation, the stimulation of reflective thought, attention to innate (fitri) monotheism, and the arousal of a spirit of worship and monotheistic libertarianism in human beings. Subsequently, after enumerating the manifestations of Jāhilī culture in matters such as negligence in prayer, the manufacture and sale of idols, determinism (jabr), the obscuring of Islam's radiance, the threat to monotheistic libertarianism, and the promotion of the separation of religion from politics (secularism), the aforementioned methods are traced through historical evidence in the Husayni tradition, thereby substantiating the revivalist role of Imam Husayn, the Master of the Martyrs (AS). قرآن و عترت دو میراث پیامبر هستند که از هم جدایی‌ناپذیرند. فرهنگ‌سازی ثقلین، سبب تغییر فرهنگ جاهلی به فرهنگ اسلامی در دورۀ نبوی گشت که این امر تجلی پیوستگی ثقلین در تغییر فرهنگ جاهلی به فرهنگ اسلامی است. مقالۀ حاضر درصدد است به این سؤال اساسی پاسخ دهد: تغییر فرهنگی جامعۀ جاهلی در زمینۀ توحید به‌وسیلۀ قرآن کریم از چه طریقی میسر شده و در ادامه چگونه به‌وسیلۀ سید‌الشهدا(ع) احیا شده است؟ این مقاله از حیث رویکرد به‌صورت توصیفی-تحلیلی و از حیث گردآوری مطالب به‌صورت کتابخانه‌ای است. بر این اساس، با بررسی توحید در قرآن کریم، تغییر فرهنگ جاهلی به فرهنگ توحیدی براساس روش استدلال، برانگیختن تفکر، توجه به توحید فطری، برانگیختن روحیه عبادت و آزادمنشی توحیدی در انسان مورد واکاوی قرار گرفته است. در ادامه، ضمن برشمردن ظهور فرهنگ جاهلی در اموری همچون استخفاف به نماز، ساخت و فروش بت، جبرگرایی، کم‌فروغ ساختن اسلام، تهدید آزادمنشی توحیدی و ترویج دیدگاه جدایی دین از سیاست، روش‌های ذکرشده با استدلال به گزاره‌های تاریخی در سیرۀ حسینی پیگیری شده و احیاگری سید‌الشهدا(ع)، اثبات شده است.

https://shia.urd.ac.ir/article_236463_255a7c55ac8e523909ba068cf769fcf7.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 The Shi'i Jurisprudential-Theological Approach to Soft Cognitive Threats and Strategies for the Development of Soft Power رویکرد فقهی‌-کلامی شیعه در مواجهه با تهدیدات نرم بینشی و راهکارهای ایجاد قدرت نرم 165 196 236252 FA مهدی محمدزاده بنی طرفی استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0007-1721-6229 Journal Article 2024 04 27 The development of soft power, in essence, consists of laying the groundwork for an active engagement with the soft threats posed by adversaries. These threats manifest across three layers—cognition, inclination, and action—each of which carries particular significance. The degree of importance attributed to each of these layers, however, is contingent upon the specific temporal and spatial context. Nevertheless, irrespective of their relative significance, the teachings of Islam as a true religion have attended to the soft threats of adversaries and offer strategies for countering them. Given the intensification of the enemy's soft warfare through modern media, and considering that Islamic teachings constitute one of the epistemic sources for the designers of the Islamic social order, it is imperative to identify the various types of soft threats across the aforementioned layers and to formulate corresponding counter-strategies from an Islamic perspective, so as to develop applicable models for the contemporary world. The present study endeavors to articulate certain soft threats posed by the enemies of Islam at the cognitive layer, along with the strategies for confronting them from an Islamic standpoint, while deferring the examination of the inclination and action layers to future research. This study has collected data through library-based methods and analyzes them employing a descriptive-analytical approach. ایجاد قدرت نرم، در حقیقت بسترسازی برای مواجهۀ فعال با تهدیدهای نرم دشمنان است. این تهدیدها در سه لایۀ بینش، گرایش و کنش صورت می‌پذیرد که هر یک از این لایه‌ها اهمیت خاصی دارند. البته درجۀ اهمیت این لایه‌ها تابع شرایط زمان و مکان است. با‌این‌حال، صرف‌نظر از درجهٔ اهمیت آن‌ها، آموزه‌های دین مبین اسلام به تهدید نرم دشمنان توجه داشته است و راهکارهایی برای مقابله با آن ارائه می‌دهد. با توجه به شدت یافتن جنگ نرم دشمنان، به کمک رسانه‌های نوین و با توجه به اینکه آموزه‌های دین مبین اسلام یکی از منابع معرفتی طراحان نظام اجتماعی اسلام است، ضرورت دارد که انواع تهدیدهای نرم در لایه‌های مذکور و راهکارهای مقابله با آن‌ها از منظر اسلام شناخته شود و برای کاربرد در جهان کنونی، الگوپردازی گردد. در این پژوهش تلاش شده است که برخی از تهدیدهای نرم دشمنان اسلام در لایۀ بینشی و راهکارهای مواجهۀ با آنان از منظر اسلام بیان گردد و بررسی آنان در لایه‌های گرایشی و کنشی را به پژوهش‌های آینده می‌سپارد. این پژوهش اطلاعات را به‌صورت کتابخانه‌ای جمع‌آوری کرده است و به‌صورت توصیفی-تحلیلی بررسی می‌کند.

https://shia.urd.ac.ir/article_236252_9ed6c1ac78e4aed928ea2bc40f2c7d3f.pdf

دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 02 20 A Comparative Study of Qur'anic Political Rationality in the Discursive System of the Islamic Revolution with Jihadi Fundamentalism in Contemporary Takfiri Movements مطالعۀ تطبیقی عقلانیت سیاسی قرآنی در منظومۀ گفتمانی انقلاب اسلامی با بنیادگرایی جهادی در جریان‌های تکفیری معاصر 197 226 251891 FA صادق زهرایی دانشجوی دکتری الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0009-0003-3816-8554 علی رجب زاده آلمالو استادیار گروه معارف؛ دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0002-1675-3096 عنایت شریفی استاد گروه معارف؛ دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0002-1622-539X عبدالمطلب عبدالله دانشیارگروه معارف؛ دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0002-6824-017X Journal Article 2025 10 20 The present study, entitled "A Comparative Study of Qur'anic Political Rationality in the Discursive System of the Islamic Revolution with Jihadi Fundamentalism in Contemporary Takfiri Movements," seeks to analyze how the political teachings of the Qur'an are interpreted and applied within two opposing and competing readings of contemporary political Islam. The significance and necessity of this research arise from the fact that the discursive encounter between these two rationalities is not merely an intellectual or theological dispute, but rather a field of strategic contestations over the identity of the Islamic ummah, the regional political order, and the legitimate interpretation of the Qur'an in the contemporary era, particularly in light of the expansion of extremism and the instrumental misuse of Qur'anic verses by Takfiri movements to justify violence and instability in Muslim societies. The research method employed is descriptive-analytical. The findings indicate that Qur'anic political rationality within the intellectual framework of the Islamic Revolution is grounded in three pillars: ijtihad-based rationality, monotheistic human-centeredness, and resistance-oriented civilization-building. It seeks to present a reading of political Islam that harmonizes tradition and modernity, adapting to the exigencies of the time and the needs of Islamic societies. In contrast, Takfiri jihadi rationality, by excluding collective reason, denying historical ijtihad, and emphasizing rigid literalism, has created a fertile ground for structural violence and the rejection of any dissenting opinion, effectively becoming an ideological instrument of domination and chaos in the region. Thus, the comparative analysis of the two discourses reveals not only a contradiction in epistemological foundations but also divergences in political objectives, the role of humanity, the approach to adversaries, and the hermeneutics of the verses on jihad and wilayah. The present study endeavors to demonstrate that the Qur'an, contrary to the violence-laden interpretation of Takfiri currents, can provide a foundation for rational, ethical, and democratic order in the contemporary world. The discourse of the Islamic Revolution, by harnessing this interpretive capacity, has taken a significant step toward the reconstruction of Islamic civilization, whereas jihadi fundamentalism constitutes a dangerous deviation from Qur'anic rationality—one that, rather than representing a return to authentic Islam, is better understood as a radical reaction to modernity and the failures of Islamic states. پژوهش حاضر با عنوان «مطالعۀ تطبیقی عقلانیت سیاسی قرآنی در منظومۀ گفتمانی انقلاب اسلامی با بنیادگرایی جهادی در جریان‌های تکفیری معاصر» درصدد واکاوی چگونگی تفسیر و به‌کارگیری آموزه‌های سیاسی قرآن در دو قرائت متقابل و رقابت‌گر از اسلام سیاسی معاصر است. اهمیت و ضرورت این پژوهش از آنجا ناشی می‌شود که مواجهۀ گفتمانی میان این دو عقلانیت، نه‌صرفاً نزاعی فکری یا کلامی، بلکه میدانی از منازعات راهبردی بر سر هویت امت اسلامی، نظم سیاسی منطقه و تفسیر مشروع از قرآن در دوران معاصر است. با توجه به گسترش پدیدۀ افراط‌گرایی و سوءاستفادۀ جریان‌های تکفیری از آیات قرآن برای توجیه خشونت و بی‌ثباتی در جوامع اسلامی، اهمیت این پژوهش دوچندان می‌شود. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی-تحلیلی است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عقلانیت سیاسی قرآنی در منظومۀ فکری انقلاب اسلامی، بر سه محور عقلانیت اجتهادی، انسان‌محوری توحیدی، و تمدن‌سازی مقاومتی استوار است و در پی آن است که با ترکیب سنت و نوگرایی، قرائتی سازگار با الزامات زمانه و نیازهای جوامع اسلامی از قرآن سیاسی ارائه دهد؛ در‌حالی‌که عقلانیت جهادی تکفیری، با حذف عنصر عقل جمعی، انکار اجتهاد تاریخی، و تأکید بر ظاهرگرایی سخت‌گیرانه، بستری برای خشونت ساختاری و طرد هرگونه دیگراندیشی فراهم آورده و در عمل به ابزار ایدئولوژیک سلطه و آشوب در منطقه بدل شده است. از‌این‌رو، تحلیل تطبیقی دو گفتمان، نه‌تنها تضاد در مبانی معرفتی، بلکه تفاوت در غایت سیاسی، نقش انسان، شیوۀ مواجهه با دشمن و تأویل آیات جهاد و ولایت را آشکار می‌سازد. پژوهش حاضر تلاش دارد نشان دهد که قرآن، برخلاف تفسیر خشونت‌زای جریانات تکفیری، می‌تواند بنیانی برای نظم عقلانی، اخلاقی و مردم‌سالار در جهان معاصر فراهم آورد و گفتمان انقلاب اسلامی با بهره‌گیری از این ظرفیت تفسیری، در مسیر بازسازی تمدن اسلامی گامی جدی برداشته است؛ در‌حالی‌که بنیادگرایی جهادی، انحرافی خطرناک از عقلانیت قرآنی محسوب می‌شود که بیش از آنکه بازگشتی به اسلام اصیل باشد، نوعی واکنش رادیکال و واکنشی به مدرنیته و ناکامی‌های دولت‌های اسلامی تلقی می‌گردد.

https://shia.urd.ac.ir/article_251891_64334110c41099693a9e9dcc61831911.pdf