دانشگاه ادیان و مذاهب شیعه پژوهی 2423-4125 12 29 2026 03 20 The Cultural-Political Role of the Qajar State in the Emergence and Expansion of Shaykhism, Babism, and Baha'ism نقش فرهنگی-سیاسی حاکمیت قاجار در پیدایش و گسترش شیخیه، بابیت و بهائیت 39 64 235924 FA اکبر باقری استادیار گروه مطالعات تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0002-3613-062X حمزه احمدی دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد رشتۀ مطالعات تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 2024 10 21 <span>Throughout history, state support for or opposition to religious sects has exerted a significant influence on their proliferation or marginalization. During the Qajar period, three sects—Shaykhism, Babism, and Baha'ism—emerged and developed within the cultural and religious context of the time. Notwithstanding the numerous deficiencies inherent in these sects, their continued existence and expansion during that era gave rise to a question regarding the possible role of the Qajar state in the emergence and spread of these movements. Examining this relationship can contribute to a better understanding of the socio-religious transformations of that period. Moreover, such an analysis demonstrates how state patronage or suppression can affect nascent religious movements and redirect their trajectories. Although the fundamental role of the colonial powers—namely Britain and Russia—along with the substantial support of the Ottoman Empire in the rise and diffusion of Babism and Baha'ism in Iran is undeniable, the present study, employing a descriptive-analytical method, investigates the influence of Qajar cultural and political policies on the formation and expansion of Shaykhism, Babism, and Baha'ism, with particular attention to the vicissitudes experienced by these sects during the Qajar era. The findings indicate that policies of support, religious toleration, and the absence of decisive measures against these sects contributed to their survival and continuity.</span> <span lang="FA">حمایت یا مخالفت حکومت‌ها از فرقه‌ها در طول تاریخ، تأثیر زیادی بر گسترش یا انزوای آن‌ها داشته است. در دوران قاجار، سه فرقۀ شیخیه، بابیت و بهائیت، در بستر فرهنگی و مذهبی آن زمان رشد کردند. ب</span><span lang="FA">ا وجود نقائص فراوان این فرقه‌ها، ادامۀ حیات و توسعۀ آنان در آن دوران، زمینۀ طرح پرسشی در رابطه با نقش احتمالی حاکمیّت قاجار در پیدایش و گسترش این فرقه‌ها را فراهم کرد. بررسی این ارتباط می‌تواند به درک بهتری از تحولات اجتماعی و مذهبی آن دوران کمک کند و از طرفی این تحلیل نشان می‌دهد که چگونه حمایت یا سرکوب حکومت‌ها می‌تواند بر روی فرقه‌های نوظهور تأثیر بگذارد و مسیر آن‌ها را تغییر دهد. </span> <span lang="FA">هرچند نقش اساسی کشورهای استعماری انگلیس و روسیه و حمایت‌های بی‌دریغ امپراتوری عثمانی از پدیدار شدن و گسترش بابیت و بهائیت در ایران، انکارناشدنی است؛ اما </span><span lang="FA">با توجه به فراز و فرودهای این فرقه‌ها در عهد قاجار، این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی، نقش سیاست‌های فرهنگی و سیاسی قاجاریه را در شکل‌گیری و گسترش فرقه‌های شیخیه، بابیت و بهائیت بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهد که سیاست‌های حمایتی، تساهل مذهبی و عدم برخورد قاطع با این فرقه‌ها، موجب بقای آن‌ها شد.</span> <br><br><br> https://shia.urd.ac.ir/article_235924_47212c1697a9be6ef126cd6e378ca927.pdf