تحلیل انتقادی دیدگاه ابوزَهو درباره اصالت احادیث وصایت امام علی (ع)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه اراک،گروه علوم قرآن وحدیث

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک

چکیده

چکیده
یکی از مسائل مهم اعتقادی میان فریقین، مسئله خلافت رسول اللّه (ص) است؛ شیعه بر این باور است که وصایت پیامبر اکرم (ص) امری منصوص و نشئت‌گرفته از آیات و روایات نبوی (ص) است؛ لکن قاطبۀ اهل‌سنت بر غیرمنصوص بودن این امر خطیر متفق‌اند. ابوزهَو، نویسندۀ مصری، از جمله کسانی است که چنین ادعایی را مطرح کرده است و حتّی پا را از این هم فراتر نهاده و قائل است احادیث وصایت امیرالمؤمنین (ع) ساخته و بافتۀ شیعه است. مهم‌ترین دلیل وی بر این پندار آن است که خود امام علی (ع) این احادیث را نفی‌کرده ‌است. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی- تحلیلی دیدگاه ابوزهو را در بوتۀ سنجش قرار دهد. نتیجه آن است که آیات متعددی، همچون آیه ولایت و روایات متواتر و معتبر بسیاری، مانند حدیث ‌غدیر و حدیث ثقلین و ده‌ها ادلّه و شواهد تاریخی و ادبی دیگر بر انتصاب امیرالمؤمنین (ع) از سوی خدا و پیامبر اکرم (ص) برای وصایت و جانشینی، دلالت تام دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critical Analysis of Abuzahav's View on the Authenticity of Hadiths about Imam Ali's Wisaya

نویسندگان [English]

  • Alireza Tabibi 1
  • mohammad teymoori 2
1 quranic science.humanity faculty.Arak university
2 Ph.D Student at Arak University
چکیده [English]

One of the important faith issues between the two main Islamic sects is Caliphate of the Prophet. The Shiites believe that inheritor of the holy prophet is a strict matter and it comes from the verses and prophecy traditions. But the majority of the Sunnis disagree with it.Abozahav, the Egyptian writer, is one of figures that has such an idea. In addition of that, he has expressed that the traditions of Imam Ali inheritor has made by the Shiites. His most important reason is that Imam Ali himself has denied them. This study wants to evaluate Abuzahav viewpoint by descriptive – analytical method. According to it, there are multiple verses such as the Velayat verse and repeatedly stated traditions like, the Ghadir and Thaghalayn traditions, and many historicalandliterary evidences and reasons all of which fully confirm Ali's appointment from the God and the Prophet for the inheritor and subrogation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words:

منابع

قرآن کریم، ترجمه: مهدی فولادوند.

ابراهیمی، ابراهیم (1394). غدیر؛ پیدایش و رویش، قم: نشر تأمین. چاپ اول.

ابن‌ابی‌الحدید، عزالدین ابوحامد (1337). شرح نهج البلاغه، تصحیح: محمدابوالفضل‌ابراهیم، قم: کتابخانه عمومی آیت اللّه مرعشی نجفی.

ابن‌أثیر، أبوالحسن علی‌بن ابی‌الکرم (1385). الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر، دار بیروت.

ابن‌بابویه، محمد‌بن علی (1362). الخصال، قم: جامعه مدرسین، چاپ اول.

ابن‌بطریق، یحیی‌بن حسن (1407). عمدة عیون صحاح الأخبار فی مناقب إمام الأبرار، قم: جماعة المدرسین بقم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ اول.

ابن‌جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن‌بن علی (1422). زاد المسیر فی علم التفسیر، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ اول.

ابن‌حنبل، احمد (1420). المسند، المحقق: شعیب الأرنؤوط وآخرون، بی‌جا: مؤسسة الرسالة، الطبعة الثانیة.

ابن‌عبدربه، أبوعمر شهاب‌الدین (1404). العقد الفرید، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولی.

ابن‌عربی، ابوعبداللّه محیی‌الدین محمد (1422). تفسیر ابن‌عربی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.

ابن‌عساکر، أبوالقاسم علی‌بن الحسن (1415). تاریخ دمشق، تحقیق: عمرو‌بن غرامة العمروی، بی‌جا: دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع.

ابن‌کثیر الدمشقی، أبوالفداء اسماعیل‌بن عمر (1407). البدایة و النهایة، بیروت: دار الفکر.

ابن‌مغازلى شافعى، ابی‌الحسن علی‌بن محمد (1424). مناقب ابن المغازلی الشافعی، بیروت: دار الأضواء، چاپ سوم.

ابن‌منظور، محمد‌بن مکرم (1414). لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم.

ابوزهو، محمد محمد (1404). الحدیث و المحدثون، بیروت: دارالکتب العربیه.

ازهری، محمد‌بن احمد (1421). تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.

امینی، شیخ عبدالحسین (1416). الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم: مرکز الغدیر، چاپ اول.

اندلسی، ابوحیان محمد‌بن یوسف (1420). البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دار الفکر.

آلوسی، سید محمود (1415). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، چاپ اول.

بخاری جعفی، محمد‌بن إسماعیل أبوعبداللّه (1407). الجامع الصحیح المختصر، تحقیق: د. مصطفی دیب البغا، بیروت: دار ابن‌کثیر، الیمامة، الطبعة الثالثة.

بخاری، محمدبن إسماعیل (بی‌تا). التاریخ الکبیر، الدکن: دائرة المعارف العثمانیة، حیدر آباد.

بغدادی، علاء‌الدین علی‌بن محمد (1415). لباب التاویل فی معانی التنزیل، بیروت: دار الکتب العلمیة، چاپ اول.

بغوی، حسین‌بن مسعود (1420). معالم التنزیل فی تفسیر القرآن، بیروت: داراحیاء التراث العربی، چاپ اول.

البوصیری، أحمدبن أبی‌بکر (1420). إتحاف الخیرة المهرة بزوائد المسانید العشرة، الریاض: دار الوطن، الطبعة الأولى.

بیضاوی، عبداللّه‌بن عمر (1418). أنوار التنزیل و أسرار التأویل، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ اول.

ترمذی، محمد‌بن عیسی (1998). سنن الترمذی، المحقق: بشار عواد معروف، بیروت: دار الغرب الإسلامی.

ثعلبی نیشابوری، ابواسحاق احمد‌بن ابراهیم (1422). الکشف و البیان عن تفسیر القرآن، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول.

جصاص، احمد‌بن علی (1405). احکام القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

جوادی آملی، عبداللّه (1389). تسنیم، قم: اسراء.

حسکانی، عبیداللّه‌بن احمد (1411). شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، چاپ اول.

حلی، حسن‌بن یوسف‌بن مطهر (1411). کشف الیقین فی فضائل أمیر المومنین (ع)، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول.

حمیری، اسماعیل‌بن محمد (1420). دیوان السید الحمیری، تحقیق و تصحیح: ضیاء حسین اعلمی، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.

خطیب بغدادی، أبوبکر أحمد‌بن علی (1422). تاریخ بغداد، بیروت: دار الغرب الإسلامی، الطبعة الأولی.

الخطیب، محمد عجاج (1400). السنة قبل التدوین، بیروت دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع، الطبعة الثالثة.

خوارزمی، الموفق‌بن احمد (بی‌تا). المناقب، تحقیق: الشیخ مالک المحمودی، قم: مؤسسةالنشر الاسلامی، الطبعة التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.

دینوری، ابن‌قتیبة أبومحمد عبداللّه‌بن مسلم (1410). الإمامة و السیاسة المعروف بتاریخ الخلفاء، تحقیق علی شیری، بیروت: دارالأضواء، الطبعة الأولی.

رضوانی، علی اصغر (1386). امام‌شناسی و پاسخ به شبهات (امامت در آیات)، قم: مسجد مقدس جمکران، ج 1.

رضی، ابوالحسن محمد‌بن طاهر (1379). ترجمه و شرح نهج‌البلاغه (فیض‌الاسلام)، مترجم: سیدعلی‌نقی ‌فیض‌الاسلام، تهران: موسسه چاپ و نشر تالیفات فیض الاسلام- انتشارات‌فقیه، چاپ پنجم.

زبیدی، محمد‌بن محمد (1414). تاج العروس، بیروت: دارالفکر، چاپ اول.

زحیلی، وهبة‌بن مصطفی (1418). التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت: دار الفکر المعاصر، چاپ دوم.

زمخشری، محمود (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی، چاپ سوم.

شرف‌الدین، سید عبدالحسین (1426). المراجعات، قم: المجمع العالمی لأهل البیت، چاپ دوم.

طالقانی، محمود (1374). پرتوی از نهج‌البلاغه، مصحح: سید محمد مهدی‌جعفری، تهران: سازمان‌چاپ وانتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،‌ چاپ دوم.

طباطبایی، سید محمدحسین (1417). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم.

طبرانی، سلیمان ابن‌احمد ابوالقاسم (1404). المعجم الکبیر، تحقیق: حمدی‌بن عبدالمجید السلفی، الموصل: مکتبة العلوم والحکم، الطبعة الثانیة.

طبرانی، سلیمان‌بن احمد (2008). التفسیرالکبیر، ، اربد (اردن): دارالکتاب الثقافی، چاپ اول.

طبرسی، ابو منصور احمد (1431). الاحتجاج، تعلیقات: محمد باقر موسوی خراسانی، قم: ذوی القربی.

طبری آملی، عمادالدین أبی‌جعفر محمد‌بن أبی‌القاسم (1383). بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، نجف: المکتبة الحیدریة، چاپ دوم.

طبری، أبوجعفر محمد‌بن جریر (1387). تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبوالفضل ابراهیم، بیروت: دار التراث، الطبعة الثانیة.

طحاوی، أبوجعفر أحمد‌بن محمد (1415). شرح مشکل الآثار، تحقیق: شعیب الأرنؤوط، بی‌جا: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولی.

طوسی، محمد‌بن الحسن (1414). الأمالی، قم: دار الثقافة، چاپ اول.

طوسی، محمد‌بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.

عسکری، مرتضی (1426). معالم المدرستین، قم: مرکز الطباعة و النشر للمجمع العالمی لأهل البیت علیهم السلام، چاپ دوم.

العمری، اکرم‌بن ضیاء (بی‌تا). بحوث فی تاریخ السنة المشرفة، بیروت: بساط.

فخرالدین رازی، ابوعبداللّه محمد‌بن عمر (1420). مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم.

قاری، ملا علی علی‌بن (سلطان) محمد (1422). مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، بیروت: دار الفکر، الطبعة الأولی.

قشیرى، عبدالکریم‌بن هوازن (بی‌تا). لطایف الاشارات، قاهره: الهیئة المصریة العامه للکتاب، چاپ سوم.

مبارکفوری، ابوالحسن عبیداللّه (1404). مرعاة المفاتیح فی مشکاة المصابیح، بی‌جا: الجامعة السلفیة، چاپ سوم.

المبرد، أبوالعباس (1417). الکامل فی اللغة والأدب، المحقق: محمد أبو الفضل إبراهیم، القاهرة: دار الفکر العربی، الطبعة الثالثة.

محلى، جلال الدین؛ سیوطى، جلال الدین (1416). تفسیر الجلالین، بیروت: مؤسسه النور للمطبوعات، چاپ اول.

مراغی، احمد‌بن مصطفی (بی‌تا). تفسیر المراغی، بیروت: داراحیاء التراث العربی.

مرعشی، قاضی نور اللّه، (1409). إحقاق الحق و إزهاق الباطل، قم: مکتبة آیة‌اللّه المرعشی النجفی، چاپ اول.

مسعودی، أبو الحسن علی‌بن الحسین (1409). مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم: دار الهجرة، چاپ دوم.

مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول.

مکارم شیرازى، ناصر (1386). آیات ولایت در قرآن، قم: انتشارات نسل جوان‏، چاپ سوم.

مناوی، زین‌الدین محمد (1408). التیسیر بشرح الجامع الصغیر، الریاض: مکتبة الإمام الشافعی، الطبعة الثالثة.

موسوی، میر حامدحسین (1366). عبقات الأنوار فی إمامة الأئمة الأطهار، اصفهان: کتابخانه امیر المؤمنین، چاپ دوم.

نجارزادگان، فتح‌اللّه (1391). بررسی تطبیقی آیات ولایت در دیدگاه فریقین، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران: انتشارات سمت.

النسائی، أحمد‌بن شعیب أبوعبدالرحمن (1411). سنن النسائی الکبری، تحقیق: د.عبد الغفار سلیمان البنداری، سید کسروی حسن، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولی.

نووی جاوی، محمد‌بن عمر (1417). مراح لبید لکشف معنی القرآن المجید، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ اول.

النیشابوری، أبوعبداللّه الحاکم محمد (1411). المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفی عبد القادر عطا، بیروت: الکتب العلمیة، الطبعة الأولی.

هیثمی، نورالدین علی (1412). مجمع الزوائد و منبع الفوائد، بیروت: دار الفکر.