اختلاف نقل و برداشت در روایات رجعت

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه ادیان و مذاهب

2 استاد و پژوهشگر تاریخ اسلام

چکیده

چکیده
انکارناپذیر است که اغلب روایات، دست‌خوش اختلاف در نقل شده‌اند. اختلافاتِ ناشی از اموری چون نقل به معنا واقعیتی اجتناب‌ناپذیر است؛ اما در این میان گاه افزوده یا کاسته شدن کلمه یا عبارتی، دلالت روایت را تغییر می‌دهد. روایات رجعت نیز از این واقعیت مستثنی نیستند. از سوی دیگر اختلاف فهم و برداشت علما نیز خود زمینه‌ساز اختلافات بعدی شده است. گاه روایتی در نظر عده‌ای مفید رجعت است؛ حال آنکه نزد عده‌ای دیگر چنین نیست. همین دو امر، یعنی اختلاف نقل‌های منجر به اختلاف دلالت و نیز اختلاف برداشت‌ها، نقش درخورتوجهی در فزونی روایات رجعت در کتب حدیثی پس از قرن هشتم داشته است. در این نوشتار در پی نشان دادن نقش این دو عامل در حجیم شدن ابواب رجعت، در طول زمان هستیم. برای نمونه، شش مورد اختلاف نقل را که منجر به اختلاف دلالت شده است و شش مورد اختلاف فهم و برداشت را آورده‌ایم.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Discrepancy of Account and Perception of Narrations on Raj'ah

نویسندگان [English]

  • sajedeh yousefi 1
  • Mohammad Hadi Yousefi Gharavi 2
1 university of religions and denominations
2 Seminary and University Professor
چکیده [English]

Though the discrepancies among different accounts of narrations is an undeniable fact that we inevitably have to agree on, some times they result in diversion in their meanings, not excluding the narrations dealing with the problem of Raj'ah . On the other hand, there are cases that inconsistent perceptions of the same narration by different scholars ignite the upcoming disputes, where a narration is considered in favor of Raj'ah in the eyes of some but it is vice versa in the eyes of some others. These two facts including different accounts resulting in diversion in the meaning and different perceptions of the same narration have played a crucial role in the abundance of narrations on Raj'ah in recent Hadith compilations. This paper aims at reflecting the effects of the two in the inflation of the works on Raj'ah throughout the history of Hadith compilation

کلیدواژه‌ها [English]

  • Raj'ah
  • Narrations on Raj'ah
  • Discrepancy of Account

منابع

قرآن کریم.

ابن‌شاذان نیشابوری، فضل (1413). مختصر اثبات الرجعة، تحقیق: باسم الهاشمی، بیروت: دارالکرام، الطبعة الاولی.

ابن‌شاذان نیشابوری، فضل (1434). اثبات الرجعة، تحقیق: غلام حسن محرمی، قم: دارالمجتبی، چاپ اول.

ابن‌طاووس، علی‌بن موسی (1364). الملهوف فی قتلی الطفوف، قم: منشورات الرضی، الطبعة الثانیة.

ابن‌طاووس، علی‌بن موسی (1421). سعد السعود للنفوس، تحقیق: فارس تبریزیان حسون، قم: نشر دلیل، الطبعة الاولی.

ابن‌طاووس، علی‌بن موسی (1428). سعد السعود، تحقیق: صاحب علی محبی، قم: موسسه احسن الحدیث، الطبعة الاولی.

احسائی، احمد‌بن زین‌الدین (1414). الرجعة، بیروت: الدار العالمیة، الطبعة الاولی.

اردبیلی، محمد (1403). جامع الرواة، قم: منشورات مکتبة آیة اللّه العظمی المرعشی النجفی.

استرآبادی، محمد مؤمن‌بن دوست (1415). الرجعة، تحقیق: فارس حسون کریم، قم: دار الاعتصام، الطبعة الاولی.

ثقفی، ابراهیم (1395). الغارات، مقدمه و تعلیقات: میر جلال الدین حسینی ارموی، تهران: سلسله انتشارات انجمن آثار ملی.

جواهری، محمد (1417). المفید من معجم رجال الحدیث، قم: منشورات مکتبة المحلاتی، الطبعة الاولی.

حرعاملی، محمد‌بن حسن (1380). الایقاظ من الهجعة بالبرهان علی الرجعة، تحقیق: مشتاق مظفر، قم: دلیل ما، الطبعة الاولی.

حلی، حسن‌بن سلیمان (1421). مختصر بصائرالدرجات، تحقیق: مشتاق مظفر، قم: جامعه مدرسین.

سمرقندی، مسعود بن عیاش (بی­تا). التفسیر، تحقیق: هاشم رسولی محلاتی، تهران: المکتبة العلمیة الإسلامیة.

شریف رضی (1365). نهج البلاغه، ضبط صبحی صالح، قم: هجرت.

شوشتری، محمدتقی (1422). قاموس الرجال، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، الطبعة الاولی.

صادقی کاشانی، مصطفی (1395). تصحیح و منبع‌شناسی کتاب الملهوف، قم: پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت، چاپ اول.

صدوق، محمدبن ‌علی (1362). الخصال المحمودة و المذمومة، تصحیح: علی اکبر غفاری، قم: جامعه مدرسین، الطبعة الثانیة.

صدوق، محمد‌بن علی (1388). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، قم: انتشارات ارمغان طوبی، الطبعة الثامنة.

صدوق، محمد‌بن علی (1389). الاعتقادات، قم: مؤسسة الامام المهدی، الطبعة الاولی.

صدوق، محمد‌بن علی (1416). کمال الدین و تمام النعمة، قم: موسسة النشر الإسلامی، الطبعة الثالثة.

صدوق، محمد‌بن علی (1417). الأمالی، قم: تحقیق و نشر موسسة البعثة، الطبعة الاولی.

صفار قمی، محمد‌بن حسن‌بن فرخ (1404). بصائرالدرجات، تصحیح و تعلیق: محسن کوچه باغی، قم: منشوات مکتبة آیة‌اللّه العظمی ‌المرعشی النجفی.

طبرانی، سلیمان‌بن احمد (1984). المعجم الکبیر، تحقیق: حمدی عبدالمجید السلفی، موصل: مطبعة الزهراء، الطبعة الثانیة.

طوسی، محمد‌بن حسن (1411). الغیبة، تحقیق: عباد اللّه سرشار میانجی تهرانی و علی احمد ناصح، قم: موسسه المعارف الإسلامی، الطبعة الاولی.

طوسی، محمد‌بن حسن (1414). الأمالی، قم: تحقیق و نشر موسسه البعثة، الطبعة الاولی.

طوسی، محمد‌بن حسن (بی‌تا). الفهرست، مشهد: دانشگاه مشهد.

قمی، علی‌بن ابراهیم (1386). تفسیر القمی، تصحیح: طیب موسوی جزائری، نجف: مکتبة الهدی.

 قمی، علی‌بن ابراهیم (1435). تفسیر القمی، قم: تحقیق و نشر مؤسسة الإمام المهدی.

کشی، محمد بن عمر (1348). اختیار معرفة الرجال، تلخیص محمد بن حسن، تصحیح: حسن مصطفوی، مشهد: دانشگاه مشهد.

کلینی، محمد‌بن یعقوب (1387). اصول کافی، قم: تحقیق و نشر دارالحدیث.

کورانی، علی (1427). المعجم الموضوعی لأحادیث الإمام المهدی، بی‌نا، الطبعة الاولی.

مجلسی، محمدباقر (1367). رجعت، مصحح: ابوذر بیدار، تهران: بی‌نا.

مجلسی، محمدباقر (1403). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت: موسسه الوفاء، الطبعة الثالثة.

مجلسی، محمدباقر (1429). بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، تحقیق: محمد باقر دُریاب، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، الطبعة الاولی.

مفید، محمد‌بن محمد (1403). الأمالی، تحقیق: حسین استادولی و علی‌اکبر غفاری، قم: جامعة المدرسین.

میرلوحی سبزواری، محمد‌بن محمد (1384). کفایة المهتدی، مقدمه: شریعت موسوی اصفهانی، قم: دارالتفسیر، الطبعة الاولی.

نجاشی، احمد‌بن علی (1365). رجال النجاشی، قم: مکتبة الداوری.

نعمانی، محمد‌بن ابراهیم (1403). الغیبة، بیروت: موسسه اعلمی للمطبوعات، الطبعة الاولی.

هلالی، سلیم‌بن قیس (1415). کتاب سلیم‌بن قیس هلالی، تحقیق: محمدباقر انصاری زنجانی، قم: الهادی، الطبعة الاولی.

یوسفی، ساجده؛ جاودان، محمد (1395). «نگاهی به تطور جایگاه روایات رجعت در منابع امامیه»، فصلنامه شیعه‌پژوهی، سال دوم، شماره ششم، بهار 1395، ص7-23.