گونه‌شناسی مواضع آثار مکتوب اسلامی راجع به مواضع ابن‌تیمیه درباره اهل بیت پیامبر اعظم (ع)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شیعه‌شناسی دانشگاه ادیان و مذاهب و پژوهشگر پژوهشکده ادیان و مذاهب

2 استاد و پژوهشگر تاریخ و کلام اسلامی

چکیده

اهل بیت پیامبر، یکی از محورهای اساسی وحدت‌آفرین میان مذاهب اسلامی است که با ظهور ابن‌تیمیه دمشقی در قرن هفتم هجری، و رویکرد تنش‌زای وی در خصوص اهل بیت، جهان اسلام دچار اختلاف و آسیب جدّی شد. مواضع ابن‌تیمیه راجع به فضایل اهل بیت، به‌ویژه امام علی، از جمله مسائلی است که در عین اتفاق بر تند و زننده‌بودن عبارات ابن‌تیمیه درباره اهل بیت، در تحلیل مواضع وی بین مسلمانان اختلاف جدی وجود داشته و اعتقادی و ناصبی، یا غیراعتقادی‌دانستن مواضع ابن‌تیمیه درباره فضایل اهل بیت، دو گروه مخالفان و مدافعان سرسخت و جدّی را به وجود آورده است. این مقاله با رویکرد توصیفی- تحلیلی در صدد ترسیم تصویری جامع از دیدگاه‌ها و رویکردهای عالمان مسلمان با هدف رسیدن به تحلیل واقع‌بینانه از مواضع ابن‌تیمیه راجع به اهل بیت پیامبر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Typology of the Positions of the Muslim Published Works on Ibn Taymiyyah,s Viewpoints about the Household of the Prophet

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mohsen i Moravveji Tabas 1
  • Najmeddin Tabasi 2
1 PhD Student of Shiite Studies, University of Religions and Denominations
2 Professor and Researcher of Islamic Theology
چکیده [English]

 
The Household of the Prophet is one the foundational principles of Islam that results in a unity and harmony amongst the entire Muslim denominations. However, the unity has been placed in jeopardy by the emergence of Ibn Taymiyyah and his challenging viewpoints regarding the Household of the Prophet. Both proponents and opponents of Ibn Taymiyyah agree that his viewpoints are radical and offensive especially when he refers to the characteristics of Imam Ali. However it is not agreed whether all his positions are related with the set of beliefs of Islam or not.
Employing a descriptive-analytical method, by this article we aim at depicting a comprehensive overview of the positions maintained by the Muslim scholars toward Ibn Taymiyyah, s viewpoints about the Household of the Prophet to analyze them in a more realistic way.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • The Household of the Prophet
  • Imam Ali
  • Ibn Taymiyyah
  • Muslim scholars
ابراهیم، محمد زکی (1426). کلمة الرائد، قاهره: مؤسسة احیاء التراث الصوفی، الطبعة الاولی.

ابن‌ تیمیه، تقی ‌الدین احمد بن عبد الحلیم (1424). منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، تحقیق: محمد رشاد سالم، بیروت: مؤسسة الریان، الطبعة السادسة.

ابن حجر عسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی (1407). فتح الباری بشرح صحیح البخاری، قاهره: دار الریان للتراث، الطبعة الاولی.

ابن حجر هیتمی، احمد بن حجر مکّی (بی‌تا). الفتاوی الحدیثیة، مصر: بی‌نا، الطبعة الثالثة.

ابن کثیر ، ابو الفداء اسماعیل بن کثیر (1409). البدایة والنهایة، تحقیق: احمد ابوملحم، علی نجیب عطوی، فؤاد سیّد، مهدی ناصر الدین، علی عبد الستّار، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الخامسة.

ابن‌حجر عسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی (1416). لسان المیزان، تحقیق: شیخ عادل احمد عبد الموجود و شیخ علی محمد معوض، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

ابن‌حجر عسقلانی، ابوالفضل احمد بن علی (بی‌تا). الدُرَر الکامنة فی أعیان المائة الثامنة، بی‌جا: بی‌نا.

ابن‌قاضی شَهبة، ابوبکر احمد بن محمد (1407). طبقات الشافعیة، تحقیق: عبداللّه انیس طباع، بیروت: عالم الکتب، الطبعة الاولی.

احمد، صلاح الدین مقبول (1416). دعوة ابن تیمیة وأثرها علی الحرکات الاسلامیة المعاصرة ومَوقف الخُصُوم منها، کویت: دار ابن الاثیر، الطبعة الثانیة.

افندی اصفهانی، میزرا عبدالله (1431). ریاض العُلماء وحیاض الفُضلاء، تحقیق: سید احمد حسینی، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، الطبعة الاولی.

أمین، سید محسن (بی‌تا). أعیان الشیعة، تحقیق: حسن امین، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.

امینی، عبد الحسین احمد (1416). الغدیر فی الکتاب والسنة والأدب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیة، الطبعة الاولی.

البانی، محمد ناصر الدین (1416). سلسلة الأحادیث الصحیحة، ریاض: مکتبة المعارف، الطبعة الاولی.

بیّاضی نبّاطی، علی بن یونس عاملی (1384). الصراط المستقیم الی مستحقی التقدیم، قم: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار المرتضویة، الطبعة الاولی.

تَتَوی سِندی، محمد هاشم بن عبد الغفور حارثی (1423). الحُجة القویة فی الردّ علی مَن قَدَحَ فی ابن تیمیة، تصحیح و تعلیق: عبد القیوم بن عبد الغفور سِندی، مکه: جامعة ام القری، الطبعة الاولی.

تَهانوی، ظفر احمد (1404). قواعد فی علوم الحدیث، حلب: مکتب المطبوعات الاسلامیة، الطبعة الخامسة.

جمعی از علمای اهل سنت (بی‌تا). التوفیق الربّانی فی الردّ علی ابن تیمیة الحرّانی، بی‌جا: بی‌نا.

جمیلی، سید (1405). مناظرات ابن تیمیة مع فقهاء عصره، بیروت: دار الکتب العربی، الطبعة الاولی.

حاجی خلیفه، مصطفی بن عبداللّه (1402). کشف الظنون عن أسامی الکتب والفنون، بیروت: دار الفکر.

حَبَشی، شیخ عبدالله هَرَری (1435). المَقالات السُنیّة فی کشف ضلالات احمد بن تیمیة، بیروت: دار المشاریع، الطبعة العاشرة.

 

حُرّ عاملی، محمد بن حسن (1362). أمَلُ الآمِل، تحقیق: سید احمد حسینی، قم: دار الکتاب الاسلامی، الطبعة الاولی.

حضرمی، محمد بن عقیل (1414). تقویة الایمان بردّ تزکیة ابن ابی سفیان، بیروت: دار البیان العربی، الطبعة الاولی.

حلبی، علی بن برهان الدین (1400). السیرة الحلبیة فی سیرة الأمین المأمون، بیروت: دار الباز للنشر والتوزیع.

خراشی، سلیمان بن احمد وهابی (1419). ابن تیمیة لیس ناصبیا، ریاض: دار الوطن، الطبعة الاولی.

دُوسَری، عائض بن سعد (1428). هکذا تحدّث ابن تیمیة، بیروت: المکتب الاسلامی، الطبعة الاولی.

رضوی، محمد رضی (بی‌تا). من اقطاب الکذابین احمد بن تیمیة الحرّانی، بی‌جا: بی‌نا.

زرکلی، خیر الدین (2007). الأعلام، دمشق: دار الملایین، الطبعة السابعة عشر.

سبحانی، جعفر (1432). ابن تیمیة فکرا ومنهجا، قرائة نقدیة لعقائد وآراء ابن تیمیة، قم: مؤسسة الامام الصادق علیه السلام، الطبعة الاولی.

سُبکی، ابونصر عبد الوهاب بن علی بن عبد الکافی (بی‌تا). طبقات الشافعیة الکبری، تحقیق: محمود محمد طناحی و عبد الفتاح محمد، بیروت: دار إحیاء الکتب العربیة.

سَحیمی، سلیمان بن سالم (1425). وهابی؛ العقیدة فی اهل البیت بین الافراط والتفریط، ریاض: اضواء السلف، الطبعة الاولی.

سخاوی، ابوالخیر شمس الدین محمد بن عبد الرحمن (بی‌تا). الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، قاهره: دار الکتب الاسلامی.

سقّاف، حسن بن علی (1423). السلفیة الوهابیة أفکارها الأساسیة وجذورها التاریخیة، امان: دار الامام النووی، الطبعة الاولی.

سقّاف، حسن بن علی (1428). مجموع رسائل السقّاف، بیروت: دار الامام الرواس، الطبعة الثانی.

سُویدان، مراد شکری (1429). دفع الشُبَه الحبشیة عن ابن تیمیة، اردن: دار العثمانیة، الطبعة الثانیة.

شریعت اصفهانی (شیخ الشریعة اصفهانی)، فتح‌الله بن محمد جواد (1422). القول الصراح فی البخاری وصحیحه الجامع، تحقیق: شیخ حسین هرساوی، قم: مؤسسة الامام الصادق، الطبعة الاولی.

الشمری، حبیب طاهر (1432). ابن تیمیة، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، چاپ اول.

شوکانی، محمد بن علی بن محمد (1428). البدر الطالع بمحاسن مَن بعد القرن السابع، تحقیق: محمد احمد عبد العزیز سالم، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.

صُبیح، محمود سید (1431). أخطاء ابن تیمیة فی حق رسول الله واهل بیته، بیروت: دار زین العابدین، الطبعة الاولی.

صدر، سید حسن (1427). الشیعة وفُنُون الاسلام، تحقیق: سید مرتضی میرسجادی، قم: مؤسسة السِبطین علیهما السلام العالمیة، الطبعة الاولی.

صدر، سید حسن (بی‌تا). نهایة الدرایة، تحقیق: ناصر غَرباوی، قم: نشر مشعر.

صَفَدی، صلاح الدین ابو الصفاء خلیل بن ایبک (1418). أعیان العصر وأعوان النصر، تحقیق: علی ابو زید، نبیل ابوعمشة، محمد موعد، محمود سالم محمد، بیروت: دار الفکر، الطبعة الاولی.

 

صنعانی، حسن بن اسحاق زیدی (بی‌تا). رسالة فی الردّ علی ابن تیمیة، تحقیق ونشر: مؤسسة شمس الضحی، قم: الطبعة الاولی.

طبسی، نجم‌الدین (1390). سلفیان: باورها و عملکردها، قم: انتشارات دلیل ما، چاپ دوم.

طبسی، نجم‌الدین (1391). شناخت وهابیت، قم: انتشارات دلیل ما، چاپ اول.

طهرانی، آقابزرگ (1430). طبقات أعلام الشیعة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الاولی.

طهرانی، آقابزرگ (بی‌تا). الذریعة إلی تصانیف الشیعة، تهران: المکتبة الاسلامیة.

عالم شیعی در قرن هشتم (بی‌تا). الانصاف فی الانتصاف لأهل الحقّ مِن أهل الاسراف، تحقیق: طاهر عبد الأمیر اسلامی، قم: موسسة دار الاعلام لمدرسة أهل البیت، الطبعة الاولی.

عبد القادر، خالد (1432). ابن تیمیة رد مفتریات ومناقشة شبهات، ریاض: مکتبة الرشد، الطبعة الاولی.

عبدالحمید، صائب (1426). ابن تیمیة حیاته وعقائده، قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامی، الطبعة الثانیة.

عبدالله، عادل کاظم (1428). موقف علماء اهل السنة من ابن تیمیة، بیروت: دار وادی السلام، الطبعة الاولی.

العلوی، محمد بن عقیل (1425). العَتب الجمیل علی أهل الجرح والتعدیل، تحقیق وتعلیق: حسن بن علی سقّاف، امان: دار الامام النووی، الطبعة الاولی.

علی، محمد کُرد (1391). ترجمة ابن تیمیة، دمشق: بی‌نا، الطبعة الثانیة.

العوّاد، بدر بن ناصر بن محمد (1432). النصب والنواصب، ریاض: مکتبة دار المنهاج، الطبعة الاولی.

غامدی، عبد القادر بن محمد وهابی (بی‌تا). جواب الشبهات المُثارة حول ابن تیمیة، عربستان: بی‌نا.

غَزّی، ابوالمکارم نجم الدین محمد بن محمد دمشقی (1418). الکواکب السائرة بأعیان المائة العاشرة، تحقیق: خلیل منصور، بی‌جا: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

غُصن، عبدالله بن صالح بن عبد العزیز (1424). دعاوی المناوئین عرض ونقد، ریاض: دار ابن الجوزی، الطبعة الاولی.

غُماری، احمد بن محمد بن صدیق حسنی (1418). علی بن ابی طالب إمام العارفین او البرهان الجلیّ فی تحقیق انتساب الصوفیة الی علیّ، قاهره: مطبعة السعادة، الطبعة الاولی.

غُماری، احمد بن محمد بن صدیق حسنی (1428). فتح الملک العلی بصحة حدیث باب مدینة العلم علی، تحقیق: عمار عبد الامیر فهداوی، قم: انتشارات دلیل ما، چاپ اول.

غُماری، عبدالله بن محمد بن صدیق (1388). سَمیر الصالحین، مصر: مکتبة القاهرة، الطبعة الاولی.

غُماری، عبدالله بن محمد بن صدیق (1406). الردّ المُحکم المَتین، قاهره: مکتبة القاهرة، الطبعة الثالثة.

غُماری، عبدالله بن محمد بن صدیق (1424). الرسائل الغُماریة، مصر: دار المشاریع، الطبعة الثانیة.

غُماری، عبدالله بن محمد بن صدیق (1426). أفضل مقول فی مناقب أفضل رسول، قاهره: مکتبة القاهرة، الطبعة الاولی.

قزوینی، سید محمد حسن (1423). الامامة الکبری والخلافة العظمی، تحقیق وتعلیق: سید جعفر قزوینی، بیروت: دار القارئ، الطبعة الاولی.

قُضَیبی، ابوخلیفه علی بن محمد (بی‌تا). ثناء ابن تیمیة علی امیر المومنین علی بن ابی طالب واهل البیت، کویت: مؤسسة الآل والصحب، الطبعة الاولی.

 

کاظمی قزوینی، سید محمدمهدی (1430). منهاج الشریعة فی الردّ علی ابن تیمیة، بی‌جا: مرکز الأبحاث الاسلامیة، قم: الطبعة الأولی.

کثیری، سید محمد (1429). السلفیة بین أهل السنة والشیعة، قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامی، الطبعة الثانیة.

کرمی مقدسی، مَرعی بن یوسف (1406). الکواکب الدُّریّة فی مناقب ابن تیمیة، تحقیق وتعلیق: نجم عبد الرحمن خلف، بیروت: دار الغرب الاسلامی، الطبعة الاولی.

کوثری، محمد زاهد بن حسن (1425). الاشفاق علی احکام الطلاق، قاهره: مکتبة الازهریة للتراث، الطبعة الاولی.

مالکی، حسن بن فرحان (1421). الصُحبة والصحابة، امان: نشر مرکز الدراسات، الطبعة الاولی.

مالکی، حسن بن فرحان (بی‌تا). قراءة فی کتب العقائد، امان: مرکز الدراسات التاریخیة، الطبعة الثانیة.

محبّی، محمد امین بن فضل الله (1427). خلاصة الأثر فی أعیان القرن الحادی عشر، تحقیق: محمد حسن محمد حسن اسماعیل، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الاولی.

مظفّر، محمدحسن (1423). دلائل الصدق لِنَهج الحق، قم: مؤسسة آل البیت، الطبعة الأولی.

معلم، محسن (1418). النصب والنواصب، بیروت: دار الهادی، الطبعة الاولی.

مقدسی، محمد بن احمد ابن عبد الهادی (بی‌تا). العُقُود الدُرّیّة مِن مناقب احمد بن تیمیة، تحقیق: محمد حامد الفقی، بی‌جا: دار الکاتب العربی.

ممدوح، محمود سعید بن محمد (1425). غایة التبجیل وترک القطع فی التفضیل، ابوظبی: مکتبة الفقیه، الطبعة الاولی.

موسوی بلادی، سید عبدالله بن ابوالقاسم بوشهری (1432). الرُدُود الستة علی ابن تیمیة، تحقیق: سید محمود غُریفی، قم: دار حفظ التراث البحرانی، الطبعة الاولی.

میلانی، سید علی حسینی (1419). دراسات فی منهاج السنة لمعرفة ابن تیمیة، قم: مرکز الحقائق الاسلامیة، الطبعة الثالثة.

میلانی، سید علی حسینی (1421). مُحاضرات فی الاعتقادات، قم: مرکز الأبحاث العقائدیة، الطبعة الاولی.

نابلسی، انس سلیمان (بی‌تا). منهج ابن تیمیة الحرانی فی کتابه منهاج السنة للردّ علی الرافضة، بی‌جا: بی‌نا.

نجدی، عثمان بن عبدالعزیز بن منصور (1425). الرَدُّ الدامِغ علی الزاعم أنّ ابن ‌تیمیه زائغ، تحقیق: سلیمان بن صالح خراشی، ریاض: دار التدمریة، الطبعة الاولی.

نور، فیصل (بی‌تا). دفاع عن ابن تیمیة فی اتهامه بالطعن فی خلافة علی، بی‌جا: بی‌نا.

الوجیه، عبدالسلام بن عباس (بی‌تا). معجم أعلام الزیدیة، صنعا: بی‌نا.